Koning en Keizerrijken Koning en Keizerrijken  (1756-1791) |
Mozart werd geboren in het Oostenrijkse Salzburg. Op 5-jarige leeftijd gaf Mozart zijn eerste concert met een pianocompositie van J.E. Eberlin. Op zijn 8e worden zijn eerste eigen composities gepubliceerd door zijn vader, waaronder enkele symfonieën. Mozarts vader, Leopold Mozart, die de jonge Wolfgang intensief begeleidde, heeft hem en zijn zus Nannerl van jongs af aan meegenomen op langdurige reizen langs vorstenhuizen, adellijke hoven en locaties voor duo-optredens in heel Europa en bij allerlei gelegenheden, waaronder die van de plechtige inhuldiging van stadhouder Willem V in Den Haag, in 1768. In 1769 werd Wolfgang benoemd tot onbezoldigd concertmeester aan het hof van de aartsbisschop Hyronimous Colloredo van Salzburg. Vanaf die tijd reisden vader en zoon Mozart samen en trad Wolfgang solo op.
In juli 1770 ontving hij in Rome uit handen van de paus de Orde van de Gulden Spoor. In 1771 behaalde hij het diploma van de Accademia Filarmonica in Verona. De reislust van de componist was de oorzaak van diens ontslag als concertmeester in Salzburg in 1777. Na een verblijf in Mannheim bij de familie Weber, reisde hij samen met zijn moeder tot in Parijs in de hoop aldaar een aanstelling te bekomen. Tijdens hun verblijf in de lichtstad wachtte moeder in een slecht verluchte, koele en vuile kamer tot Mozart zijn dagtaak voorbij was. Hij schreef er 'les petits riens' maar verloor er meer zijn tijd als wat anders, hij wilde dit niet toegeven. In juli 1778 stierf zijn moeder in Parijs, en werd hij opnieuw, dit keer voor het klein salarisje, aangesteld aan het bisschoppelijke hof in Salzburg.
Zijn taken bestonden uit musiceren, het knapenkoor onderrichten en kerkelijke zowel als wereldlijke muziek componeren. Maar al gauw kwam het tot nieuwe conflicten. Mozart voelde zich niet gerespecteerd en het conflict eindigde in een ontslag op staande voet tijdens een bezoek aan het hof van Jozef II in Wenen (1781). Hij reisde naar Wenen en vond onderdak bij de familie Weber (intussen verhuisd van Mannheim via Munchen naar Wenen), waar hij (na een verhoopte relatie met dochter Aloysia Weber) verliefd wordt op de tweede dochter, de zangeres Constanze, die hij, tegen de zin van vader Leopold, op 4 augustus 1782 in Wenen huwt. Het zijn voor Mozart persoonlijk gelukkige jaren. Hij geeft muzieklessen en veel concerten; de muziekuitgever Artaria overweegt zijn composities uit te geven, voor het eerst wordt er in een muziektijdschrift over een van zijn concerten geschreven, en in de zomer van 1783 wordt zijn eerste zoon, Raimund Leopold, geboren.
Het tij keert wanneer het kind van Wolfgang en Constanze na een aantal weken sterft. Mozart wordt een aantal keren achter elkaar ziek. In 1784 begint Mozart met het aanleggen van een catalogus van zijn werk, de Verzeichnüss. Op 21 september 1784 wordt zijn tweede zoon, Carl Thomas geboren. Drie maanden later geeft Mozart zich op als lid van de vrijmetselaarsloge 'Zur Wohlthätigkeit'. Enige tijd later ontmoet hij de componist Joseph Haydn, die hoog opgeeft van Mozart's muzikale kwaliteiten. Mozart zal later zes in die tijd gecomponeerde strijkkwartetten (K.V. 387, 421, 428, 458, 464 en 465) aan Haydn opdragen. In 1785 meldt ook vader Leopold zich aan bij de Vrijmetselaars. In de herfst van 1786 overlijdt ook Mozarts derde zoon, Johann Thomas Leopold, één maand oud. In 1787 komt Ludwig van Beethoven naar Wenen om les te krijgen van Mozart. Op 28 mei sterft vader Leopold Mozart.
In december van dat jaar krijgt Wolfgang een aanstelling als kamermusicus aan het hof van keizer Jozef II, alweer tegen een mager salaris, wat hem niet helpt zijn schulden te voldoen. Zijn opera Don Giovanni, die hij na de dood van zijn vader componeerde, krijgt veel kritiek te verduren. Op 29 juni 1788 sterft zijn zes maanden oude dochtertje Theresia. In november 1789 overlijdt zijn tweede dochtertje, Anna, vrijwel direct na de geboorte. In 1790 wordt de eerste uitvoering van de opera Cosi fan tutte goed ontvangen. Op 4 maart 1791 geeft hij nog een concert, zijn laatste publieke uitvoering, het Pianoconcert in Bes, K.V. 595. In zijn streven uiteindelijk kapelmeester te worden solliciteert hij met succes voor het baantje als onbetaald assistent van de kapelmeester van de St. Stephansdom in Wenen. Op 26 juli wordt Mozart's derde zoon, Franz Xaver Wolfgang, geboren.
Mozart oogst in Wenen in oktober en november veel succes met zijn opera Die Zauberflöte, maar is intussen overspannen geraakt en wordt ziek, terwijl hij werkt aan de opdracht van graaf Walsegg zu Stupagg: een Requiem. Achtervolgd door wanen en depressies overlijdt hij ten slotte in de vroege ochtend van 5 december, een halve dag na een door hemzelf op zijn ziekbed meegezongen repetitie van het 'Requiem', dat toen nog niet af was, op 35-jarige leeftijd. Mozart kreeg een armeluisbegrafenis en werd begraven op begraafplaats St.Marx te Wenen. Mozart werd bijna zijn hele leven gekweld door geldzorgen en was zeer vatbaar voor ziektes, waarvan de laatste hem uiteindelijk heeft geveld. Mozarts geldzorgen behoeven wel wat nuancering.
Hij heeft zoals de meesten hard moeten werken voor zijn geld. Omwille van zijn snel ontdekte muzikale hoogbegaafdheid, werd hij samen met zijn zus, al vroeg door zijn vader voor de grootste hoven van de toenmalige Europese leiders gebracht om alzo een centje bij te verdienen voor de familie. Zij ontvingen zowel geld als zaken (allerhande 'mooie' voorwerpen zoals snuifdozen, medailles). Als je bedenkt dat hij gedurende zijn laatste levensjaren, ten tijde van Le Nozze de Figaro en Die Zauberflöte omgerekend 75.000 euro per jaar verdiende, is dit als zelfstandige toch niet echt slecht. Dit vertellen ze je nooit, want zijn bedelen om geld klinkt 'toffer' in de oren.
Zijn levensstijl echter: een eigen pianoforte meezeulen naar een optreden of naar de opera, een eigen paard (later weer verkocht), 2 kinderen op een verschillende kostschool, een vrouw die om gezondheidsredenen gaat kuren, een dienstmeid voor het huishouden, gepaste kledij om voor al deze 'hoge' gasten te mogen optreden, lid zijn van de vrijmetselarij, ... kosten meer dan hij bezat. Na zijn dood heeft Michael Puchberg nooit één frank teruggevraagd van al het achterstallige aan Constanze Weber. Zijn uitgaven waren simpelweg groter dan zijn inkomen. Gelukkig is dit hierbij rechtgezet. Je moet tevens weten dat de auteursrechten voor eigen muziek echter 50 jaar na zijn overlijden in het leven werden geroepen. Al de reizen van Mozart met vader, moeder en/of zus werden als onbezoldigde afwezigheid bekomen, zonder jobverlies.
Mozart heeft een ongelofelijke hoeveelheid composities nagelaten, die per genre gerangschikt zijn in de numerieke K.V. (Köchel-Verzeichnis, 1937). Een handzame samenvatting van Mozart's oeuvre werd in 1951 uitgegeven onder de titel Der kleine Köchel. Daarnaast is er de Verzeichnüss, wat staat voor Verzeichnüss aller meiner Werke (1784-1791), een overzicht dat de componist zelf bijhield en waarvan de data waarschijnlijk gebaseerd zijn op de datum van voltooiing van het betreffende werk. Ook wordt soms het systeem van de AMV (Alte Mozart-Ausgabe) en de NMA (Neue Mozart-Ausgabe) gehanteerd. Mozart schreef in totaal 23 strijkkwartetten die in diverse perioden ingedeeld kunnen worden. De Milanese kwartetten ontstonden tijdens zijn reizen naar Milaan, Bolzano en Verona en werden uitgegeven in 1773.
In de finales van de eerste (K168) en de laatste (K173)in deze reeks gebruikt Mozart voor het eerst de fugavorm buiten zijn kerkelijke composities. Vervolgens schreef hij zes zogenaamde Weense kwartetten, die duidelijke invloeden van Joseph Haydn in zich droegen. Tussen 1782 en 1785 componeerde zes stukken die hij opdroeg aan Haydn. De zogenaamde Haydn-kwartetten. In deze stukken heeft hij vele veranderingen aangebracht, zeer ongewoon voor Mozart, die zijn muziek vrijwel altijd in zijn hoofd componeerde en de definitieve versie meteen aan het papier toevertrouwde. Bekende werken in deze serie zijn het Frühlings-Quartett, het Jagd-Quartett en het Dissonanzen-Quartett. Zijn laatste kwartetten dragen de naam Pruisische kwartetten en zijn opgedragen aan de koning van Pruisen, Friedrich Wilhelm II.
Mozart was zelf een uitstekend pianist en heeft 17 pianosonates nagelaten. Deze zijn geschreven tussen 1777 en 1789. Later zijn er nog twee sonates aan toegevoegd, gebaseerd op afzonderlijke bewegingen. Deze twee laatste sonates zijn enkele van de meest bekende. We kunnen stellen dat Mozart twee soorten pianosonates heeft geschreven: tot en met de 11e sonate werkt hij tamelijk sober en Klassiek, vanaf de twaalfde wordt het duidelijk dat de Romantiek er begint door te komen: er komt ook plaats voor meer dissonante akkoorden (zoals de dominant-none). Vooral de elfde sonate is erg bekend. Het was één van Mozarts lievelingssonates. De eerste beweging, het Andante con Varazioni (grazioso) klinkt bij alle muziekliefhebbers ongetwijfeld bekend in de oren.
Maar vooral de derde beweging is bekend, en dan spreken we over het beroemde Rondo Alla Turca.
Mozarts sonates zijn over het algemeen driedelig, al kunnen we hier en daar een tweedelige sonate ontdekken (bv. de 19e). Het eerste deel is meestal een Allegro, daarna volgt vaak een Adagio, en als dere beweging wordt dikwijls het Rondo gebruikt, al is het Allegretto ook populair. De klassieke vorm voor een sonate dus.
Peter Schaffer schreef een toneelstuk over Mozart, getiteld Amadeus. Een bioscoopfilm met dezelfde titel werd geregisseerd door Milos Forman. De film verscheen in 1984 en sleepte maar liefst 8 oscars in de wacht. Van de hand van Wolfgang Hildesheimer (om maar één van zijn biografen te noemen) verscheen in 1977 een complete biografie.
