Prinses Juliana

De eerste babyfoto van de prinses die op 30 april 1909 op Paleis Noordeinde werd geboren Het leven van Juliana bestrijkt een tijdperk waarin de maatschappij op een ongelooflijke manier is veranderd. Was bij haar geboorte een auto nog een bezienswaardigheid, bij haar dood wacht de Nederlandse ruimtevaarder Andre Kuiper op zijn vertrek naar een ruimtestation. Vanaf haar jeugd ging Juliana met haar tijd mee. Ze was de eerste prinses die les kreeg in een klasje, ze koos haar echtgenoot uit liefde en was als koningin echt begaan met het lot van haar onderdanen. Na haar aftreden in 1980 zette zij zich nog meer in voor haar medemens, en bleef haar familie tot haar dood haar grootste geluk.

1909-1930
De aprildagen van 1909 waren spannend. Nederland leefde mee met de hoogzwangere koningin Wilhelmina en haar echtgenoot prins Hendrik, nog meer dan anders. Het aftellen was immers begonnen. Elk moment zou de vorstin het leven kunnen schenken aan haar eerste kind: een koningskind, een Oranjeprins of-prinses. Vanaf 25 april was het voor paleis Noordeinde, waar de geboorte zou plaatsvinden, een drukte van belang. Allen wachtten op het in alle opzichten verlossende moment. Pas tegen de ochtend van de 30ste april brak dat aan. Ondanks de regen was nog een groot deel van de nieuwschierigen op de been, toen om 6:10 uur's ochtends de paleisdeur openzwaaide en de secretaris van Hare Majesteit plechtig in het Frans afkondigde:

'J'ai l'honneur de vous communiquer que la Princesse est née!' (Ik heb de eer u te melden dat de Prinses is geboren!')

Drie weken later kreeg de baby een naam: Juliana Louise Emma Marie. Zo moest ket kind volgens de moeder heten. Op 5 juni 1909 vond in de Haagse Willemskerk de doopplechtigheid plaats in het bijzijn van het kabinet, hoge legerfunctionarissen, notabelen en ten slotte Scheveningse kinderen in klederdracht, die symbolisch de peters en meters vormen. In haar bezorgdheid voor het welzijn van haar enige kind vond Wilhelmina het beste niet goed genoeg. Na de tweede verjaardag van Juliana werd haar opvoeding in sommige opzichten echter Spartaans. In de ijskoude paleizen sliep de kleine Juliana zonder kruik in haar bedje. Het kind kon pas worden gewassen wanneer de verzorgers een 'wak' hadden geslagen in de ijslaag op het water in de lampetkan. Tot op hoge leeftijd is Juliana met veel warmte en liefde over haar vader blijven spreken. Die speciale band moet in deze jaren zijn gesmeed.

Na haar middelbare schoolopleiding vestigde Juliana zich met drie medestudentes uit adellijke families in villa 't Waerle in de badplaats Katwijk. 'De Zeesterren' noemde het groepje zich. Keurig bezocht de koninklijke studente alle colleges aan de Leidse universiteit, wetend dat de tijd in Leiden krap bemeten was. In een opvallende stoet werd elke dag de afstand Katwijk-Leiden afgelegd. Juliana hield aan haar studententijd een fraaie titel over: de Academische raad besloot haar meteen te promoveren tot eredoctor in de letteren en wijsbegeerte-overigens zeer tegen haar zin.

1936-1937

Juliana als dromerige bakvis aan het begin van de jaren dertig
Halvewege de jaren dertig was 'koningshuis' een groot woord voor een alleenstaande moeder en haar enige dochter. Wilhelmina, die het altijd als een deel van haar taak had beschouwd de dynastie in stand te houden, maakte zich langzamerhand grote zorgen over de toekomst daarvan. Er moest actie worden ondernomen en wel snel. Juliana kon niet langer ongehuwd en kinderloos blijven. De kleine, bebrilde Duitser Bernhard Zur Lippe Biesterfeld, die al een paar maal in het gezelschap van de kroonprinses was gesignaleerd, zou zijn hoofdrol in de geschiedenis van het Nederlandse koningshuis opeisen. Nadat hij in 1934 tijdens een diner in Berlijn kennis had gemaakt met Juliana, bezocht hij in de navolgende jaren herhaaldelijk ons land en informeerde dan naar Juliana. De prins viel duidelijk in de smaak bij de kroonprinses, op wie de mondaine 'Benno' als iemand van een andere planeet moet zijn overgekomen.

Wilhelmina mocht hem ook wel. Weer een Duitser in de familie: de koningin besloot het erop te wagen. Op 19 december 1936 ging het paar in ondertrouw. Drie weken daarna, op 7 januari 1937, werd het huwelijk gesloten in Den Haag, waar de klokken 27 jaar eerder ook de gelegenheid van de geboorte van Juliana hadden gebeierd.

1937-1939
Nederland en Oranje kregen datgene waarnaar zij jarenlang zo intens hadden verlangd: een nationale schoonzoon. Hovelingen bemerkten al spoedig grote veranderingen in de paleizen. Wilhelmina, die roken altijd afschuwelijk had gevonden, liet voor Bernhard tientallen asbakken aanrukken, die over de verschillende woonvertrekken werden verdeeld. Voorheen duldde zij 'die onsmakelijke gewoonte' slechts in de 'rookkamer'. Tot overmaat van ramp was ook Juliana gaan roken. Dit hield direct verband met de komst van Bernhard in haar leven; tot haar zevenentwintigste had de prinses geen sigaret in haar handen gehad. De belangstelling voor het Oranje-huwelijk was enorm en de extra treinen naar de residentie zaten vol. Bij verschillende winkels en voorname warenhuizen langs de route was het zelfs mogelijk een 'raam te huren'. Onder haar bruidsjurk, die zij zelf had mogen uitzoeken, droeg de prinses-op last van haar moeder en net als zij-maar liefst twee jaegeronderjurken.

De gedrapeerde, ivoorkleurige trouwjurk van Juliana oogde als een Grieks gewaad. Na de huwelijksinzegening barstte in paleis Noordeinde het bruiloftsfeest los. Onder luid applaus, zweefde Juliana over de dansvloer, in de armen van haar prins. Op een keurig tijdstip moest het echter uit zijn met de pret. De volgende dag zou het paar immers met eigen vervoer naar een geheime vakantiebestemming vertrekken. Uitgewuifd door de gasten in de balzaal hield Bernhard de deur van zijn nieuwe, hem door Wilhelmina geschonken, auto open. In plaats van naar hun eigen appartement in het paleis te rijden, reed de prins zijn bruid direct naar de achterzijde van Noordeinde. Hij stopte bij de stallen, ze slopen weer het paleis binnen en maakten opnieuw hun opwachting tussen de gasten! Die dachten aan een grap en aan dubbelgangers, maar het gejuich was niet van de lucht toen bleek dat het koninklijk paar zich opnieuw in het feestgewoel had gestort-om er tot vijf uur in de ochtend van te genieten!

De officiële trouwfoto met een rijke schakering aan bruidsmeisjes: het is 7 januari 1937
'Het feest was te mooi om zo vroeg te verlaten', verklaarde Bernhard later. De huwelijksreis werd na bijna drie maanden afgesloten in Parijs. Bernhard had er gewoond toen hij Juliana leerde kennen. Juliana werd meegenomen naar de meest spraakmakende couturiers en modehuizen van die tijd en de metamorfose van Juliana werd daar gecompleteerd. Foto's van de prinses, wandelend door de lichtstad in een fraaie creatie en met een modieus hoedje op, tonen een ander mens. Bernhard had haar in slechts een paar maanden veranderd van een grauw, grijs en iets te dik eendje in een mooie, zelfverzekerde zwaan. Juliana was aan haar lijn gaan werken en de inspanning was beloond. Maar wat mogelijk nog belangrijker was: voor het eerst van haar leven had zij zich bevrijd gevoeld van het protocol, en dat maanden achtereen! Lachend, feestend en dansend was zij met Bernhard van het leven gaan genieten.

Juliana wilde nog geen koningin worden, omdat zij uitkeek naar het moederschap. Zij zou zich ook daadwerkelijk en intensief met de opvoeding van de kinderen willen bezighouden en moest er niet aan denken van een verzorgster te moeten horen dat háár kindje vandaag de eerste stapjes had gezet! Bernhard was het volledig met haar eens. Op 15 juni 1937 nam Juliana in haar paleis plaats achter de microfoon om hierover via de radio duidelijkheid te verschaffen. Met een ongekende openheid maakte de prinses haar eerste zwangerschap zelf openbaar. Op maandag 31 januari 1938 viel eindelijk in het paleis een geluidje te horen dat daar nog niet eerder had geklonken: de eerste kreetjes van een nieuwe Oranje-prinses! De naam 'Beatrix' was door Juliana bedacht: zij die geluk brengt. Juliana combineerde het moederschap met haar dagelijkse activiteiten voor het Rode Kruis. Op 5 augustus 1939 werd in het witte paleis opnieuw een dochter geboren, door Juliana begiftigd met de naam 'Irene' ofwel 'vrede'.

1940-1945
Op 30 april 1940, Juliana's 31ste verjaardag, maakte het paar een quasi-ontspannen rondrit door Den Haag. Het zou voorlopig de laatste keer zijn dat het Nederlandse volk de kroonprinses in levenden lijve zag. Juliana en haar kinderen vluchtten naar Engeland, om van daaruit naar Canada te gaan. 'Ik had het gevoel dat we elkaar nooit zouden terugzien', verklaarde Juliana later. Volgens een ooggetuige was Wilhelmina zeer ontdaan. Juliana vertelde later:

'Ik zat met Irene op schoot en ik dacht: Nu beleef ik iets wat ik aan mijn kleinkinderen kan vertellen'.

Een trotse moeder met prinses Beatrix voor de lens van chtgenoot Bernhard

Het Nederlandse volk leerde Juliana kennen als een huismoeder, door strooifoto'sdie boven bezet gebied werden uigegooid en door films die jaren later werden vertoond. Dat is Juliana in haar Canadese jaren echter allerminst geweest. De kroonprinses reisde heel wat af. Op 2 augustus 1945 vond eindelijk de hereniging van het gezin in Nederland plaats.

1945-1947
Thuis viel de schade mee. Van de rommel die de tijdelijke bewoners van paleis Soestdijk hadden achtergelaten, heeft Juliana niets gezien. Onmiddellijk na de bevrijding gingen tientallen huisvrouwen uit Baarn en Soest aan het werk om het paleis uit te bezemen. Niemand vertelde haar welke viezigheid in het paleis was aangetroffen. De familie pakte het leven weer op en een hoogtepunt voor de kinderen was de komst van Sinterklaas. In 1946 kwam de Sint zelfs in travestie ten paleize. Niemand anders dan koningin Wilhelmina besloot dat jaar de tabberd aan te trekken. De kapper die de vorstin van baard, snor en mijter moest voorzien, ging van de zenuwen bijna door zijn knieën. Van zulke momenten, waarop haar moeder zich ontpopte als een van de leukste oma's van Europa, genoot Juliana met volle teugen. Sinds hun huwelijk hadden Juliana en haar man elkaar langer niet gezien dan wél.

Bernhard had het leven geleid dat hij wilde. Geleidelijkaan werd duidelijk dat Juliana en Bernhard volledig uit elkaar waren gegroeid. De oorlog had van Juliana een vrouw gemaakt die haar eigen positie als geen ander was gaar relativeren. Bij Bernhard was eerder het omgekeerde het geval. Eenmaal uit de schaduw van zijn vrouw wist hij aller ogen op zich gericht. Juliana schonk zelf thee in, wilde zich alleen nog maar laten aanspreken met 'mevrouw' en was als de dood voor ongelukken wanneer mensen achteruit over het kleed de kamer uitliepen omdat het protocol dat vereisde. Stomverbaasd was de minister aan wie Juliana vroeg: 'Eet u een boterhammetje mee? Wel was Juliana inmiddels weer zwanger geworden en op 18 februari 1947 werd de vierde dochter geboren. Al snel werd duidelijk dat het prinsesje een oogafwijking had.

De handicap van Marijke was een gevolg van de besmetting met rodehond die Juliana tijdens haar zwangerschap had opgelopen aan boord van een schip dat Nederlanders uit de Oost repatrieerde. Men had de kroonprinses afgeraden aan boord te gaan, maar Juliana ging toch-met de bekende, afschuwelijke gevolgen voor het kind, de ouders en later zelfs indirect voor het huwelijk van die ouders. Tijdens de doopplechtigheid in oktober 1947 zagen velen tot hun ontroering en opluchting dat het kind naar de glimmende tresssen op haar vaders uniform greep. Blind was het meisje dus niet, maar hoe dan ook, Juliana wilde van medelijden niets weten. De handicap van Marijke zag zij als een nieuwe levenstaak, een nieuw kruis dat zij later samen met het kind zou dragen. Op 14 oktober 1947, een week na de doop, werd Juliana regentes.

1948-1956

06-09-1948: Juliana wordt beëdigd als koningin der Nederlanden
In 1948 werd prinses Juliana als koningin beëdigd. Toen Nederland op 31 januari 1953 werd geconfronteerd met de watersnoodramp, speelde aan het hof al een zaak die de positie van koningin Juliana in gevaar zou brengen. Die werd even even naar de achtergrond geschoven toen de koningin naar het rampgebied afreisde. In Ouwerkerk liet de vorstin zich rondleiden door haar commissaris in Zeeland, Jonkheer de Casembroot. Na enkele uren met de bevolking te hebben doorgebracht, klauterde zij weer aan boord van de politieboot RP 4. Onder haar arm droeg Juliana een pak papier, gekregen van inwoonster van Ouwerkerk, die de koningin van haar armoedje toch iets cadeau wilde doen. Verbijsterd keek De Casemboot haar aan en bracht in dialect uit: 'Mé, m'n emel, Majesteit, leur jie noe mie ellehoed?' ofwel: 'Mijn hemel, majesteit, loopt u nu met stoffen te leuren?'

Het was niet het enige dat de vorstin die dagen niet in één keer kon verstaan. Ondereg naar Zierikzee vroeg zij zich af of de boot het zou halen met het tij. De schipper antoordde: 'Het is kielekiele, Majesteit'. 'Wat zegt u?' vroeg de koningin. Het is kielekiele, majesteit'. 'Ja, maar wat betekent dat?' vroeg de koningin. 'Het zal net gaan, majesteit'. De Greet Hofmans-affaire was een zwarte bladzijde in de geschiedenis van het koningshuis. Juliana was volledig in de ban van de denkbeelden en geestdrift van 'gebedsgenezeres' Greet Hofmans, maar prinses Marijke behield haar oogafwijking en dit deed Bernhard zijn laatste sprankje geloof in de vrouw verliezen. Greet Hofmans had bij Juliana geklaagd dat zijn negatieve houding ertoe leidde dat een volledige genezing tot dusver was uitgebleven. Juliana bracht die mening zo over op haar man.

Bernhard reageerde luid en duidelijk: hij schopte Greet vierkant het paleis uit. Immers, thuis was hij de baas! De relatie tussen Bernhard en Juliana had het dieptepunt bereikt. Terugkijkend op de hele geschiedenis zei Berhard in 1984:

'Een huwelijk opgeven is makkelijk, een relatie volhouden veel minder. Je moet kunnen accepteren dat diegene voor wie je hebt gekozen bepaalde zaken anders aanvoelt en dus ook anders reageert dan jij in hetzelfde geval zou doen. Maar geen mens is gelijk. Daarom is het ook een wonder dat twee mensen uit de vier miljard die er op deze aarde leven, zonder problemen samen oud kunnen worden. Bij een duurzame relatie past ook het gegeven dat wij moeten accepteren dat ik vrienden heb die mijn vrouw nu niet direct liggen en dat zij vriendinnen heeft die mij niet zozeer boeien. Dat geeft ook niet. Tegen die vrienden blijven we toch attent en beleefd, al zeggen we misschien wel eens tegen elkaar wat we er werkelijk van vinden. En daarmee is de kous af'.

Over de moeilijke periode dat hij twijfelde aan zijn relatie zei hij:

'Ik denk wel eens dat mijn vrouw in die tijd werd gehypnotiseerd. Dat kan echt, ziet u. Ik zeg het daarom , omdat mijn vrouw zich betrekkelijk weinig van die periode herinnert. Wij praten er haast nooit meer over...'

1956-1962

Oprecht verdriet bij de uitvaart van haar geliefde moeder Wilhelmina
Omwille van de lieve vrede werd de brand geblust. Juliana en Bernhard spraken weer normaal met elkaar, al werd snel duidelijk dat het staatshoofd niet helemaal buiten haar grote vriendin Greet Hofmans. Hofmans raakte betrokken bij een verkeersongeluk, dat net zo raadselachtig was als de brand in haar woning. In een van de weinige intervieuws die zij gaf, stelde vrouw later dat men haar met opzet had aangereden met de duidelijke bedoeling haar uit de weg te ruimen. Juliana bleef contact houden met haar vriendin. Tot aan de dood van Greet Hofmans correspondeerden Juliana en zij nog met elkaar. Het leek erop dat Juliana en Bernhard weer wat meer naar elkaar toe waren gegroeid. In elk geval trokken ze meer samen op, ondanks de grote verschillen in hun persoonlijke interesses. Bernhard deed ook zijn best vaak met zijn vrouw gezien te worden.

Ongemerkt was Nederland de jaren zestig binnengegleden. Het zouden roerige tijden worden, jaren waarin danig aan de troon werd geknaagd en nieuwe affaires zouden spelen die het koninkrijk in rep en roer brachten. Op paleis Het Loo stierf prinses Wilhelmina op 28 november 1962, op 82-jarige leeftijd. Juliana was nu niet meer het kind van haar moeder, slechts nog de moeder van haar kinderen. Van haar viertal was de jongste alweer vijftien. Reikhalzend keek men in Nederland uit naar de dag waarop de inmiddels vijfentwintigjarige prinses Beatrix zich zou verloven.

1963-1966
Anders was het toen prinses Beatrix trouwde, dat gebeurde in Amsterdam. Net zomin als Irene, die voor de huwelijksvoltrekking haar oog op de Nieuwe Kerk had laten vallen, kon Beatrix terecht in deze fraaie kerk aan de Dam. Een verkouden Juliana ergerde zich na de trouwdag van haar oudste dochter aan de bijschriften bij de ene foto waarop zij net haar neus snuit.

'Ik was verkouden en toen snoot ik mijn neus. En toen zeiden ze allemaal dat ik huilde, maar ik huilde helemaal niet bij Trix. Ja, je bent verkouden en onder het gebed hoop je dat ze zo verstandig zijn om niet te kieken als je je neus snuit. Klik. Nou, alle kranten, de volgende dag: ze huilt om haar dochter. Ik was juist erg gelukkig. Je moet huilen op het huwelijk van je dochter en dus: het ouderwetse, conventionele mens huilde op het huwelijk van haar dochter. Zo conventioneel, bah. Ik houd niet van conventies. Ik houd niet van pro-to-col, dat is je natuurlijke vijand'.

Met de onheilspellende mededeling: 'Papa en mama, ik moet jullie iets vertellen', had Irene gelukkig gewacht tot na de dood van Wilhelmina. Twee maanden na haar verloving met Carlos Hugo de Bourbon Parma, op 7 april 1964, zorgde Irene opnieuw voor een incident binnen de familie. Er was een staatsbezoek aan Mexico gepland, waarbij koningin en prins zich zouden laten vergezellen door Beatrix en Irene. Kort voor het vertrek van het vliegtuig was Irene nog niet op Schiphol gearriveerd. Een radeloze Juliana ontstak langzaam in woede. Juliana huilde en wekte het medelijden van de verzamelde pers. Irene had in haar wijsheid besloten af te zien van de reis, om zo haar ouders te laten voelen hoe verbolgen zij was dat haar verloofde niet mee naar Mexico mocht. Zij besloten te trouwen op 29 april 1964 in Rome. Na haar terugkeer uit Mexico werd dit Juliana koeltjes telefonisch meegedeeld door Xavier, Hugo's vader.

Op zakelijke toon meldde hij dat zijn zoon op 29 april in Rome met Irene in het huwelijk zou treden. Hij zou de plechtigheid bijwonen en verzocht Juliana en Bernhard dit ook te doen. Maar na het gebeurde stond Juliana's besluit vast: diep gekwest door het gedrag van haar tweede dochter, maar niettemin met pijn in haar moederhart, deelde de vorstin mee dat zij noch een ander lid van de familie aanwezig zou zijn in Rome. In de kapel van de basiliek Santa Maria Maggiore in Rome vond de plechtigheid plaats. De Nederlandse televisie zond de huwelijksvoltrekking rechtstreeks uit. De koninklijke familie was voor dag en dauw naar Warmelo gereden om de uitzending in alle rust bij prinses Armgard, de moeder van prins Bernhard, te volgen. Daar viel vervolgens de stroom uit...

1967-1970
Op Soestdijk was het in alle opzichten stil geworden. Irene, Beatrix en nu ook Margriet waren getrouwd. Net als menige Nedelander nestelde Juliana zich 's avonds voor de buis en zag het wereldnieuws aan zich voorbijtrekken zoals haar onderdanen het kregen voorgeschoteld. Voor het eerst geen censuur om bestwil, en de waarheid viel de koningin niet mee. Zij zag honger, oorlog en onrecht in haar eenzame avonden thuis. Juliana verheugde zich inmiddels op de komst van haar eerste kleinkind. Op haar vaste plek, rechts achterin de hofauto, zat zij al maandenlang truitjes te breien. Op 27 april 1967 was het zover: de geboorte van Willem-Alexander. Ook de rest van de familie zat niet stil. Beatrix kreeg drie kindeen, Irene vier, Margriet ook vier en Christina drie. Een nieuw decennium was begonnen: de jaren zeventig waren aangebroken. Juliana besefte dat het haar laatste jaren als koningin zouden worden. Zelf meende zij in 1980 allang niet meer op de troon te zullen zitten.

Zodra de kinderen van Beatrix iets ouder waren, moest het er maar van komen-al had de vorstin enkele bedenkingen over het afstand doen van de troon ten gunste van haar oudste dochter. Eenenzestig jaar oud was Juliana inmiddels en haar dagen waren nog steeds uitzonderlijk lang. Nog een paar jaar, dán zou ze aftreden... Maar een mensenleven laat zich niet regisseren-zeker niet het leven van een koningin die vanwege menige nieuwe affaire in de jaren zeventig opnieuw heel wat tranen moest laten.

1970-1972

Op deze familiekiek zijn ze er allemaal nog. In de loop der jaren zullen de echtgenoten
van prinses Irene en prinses Christina van het toneel verdwijnen. Prins Claus overlijdt in 2002
De jaren zeventig waren begonnen. Juliana was oprecht geïnteresseerd in de mensen met wie zij te maken kreeg. Voor haar was het vanzelfsprekend dat zij tijd uittrok voor het menselijke aspect alvorens tot zaken te komen. Ook haar eigen kleinkinderen vergat de vorstin natuurlijk niet. Zij ging naar speelgoedwwwinkels om cadeaus voor hen te kopen en vroeg wel eens advies aan een van de telefonistes. Nog lange tijd ging zij bij het leeslampje achterin de hof-auto door met het maken van kleding voor alle kleinkinderen. Op die van Beatrix na. De kroonprinses had laten weten niet zo ingenomen te zijn met het werk van deze hofleverancier en liever zelf een uitzet aan te schaffen. Alles wat zij al had gekregen, gaf zij door aan Margriet, die er wel blij mee was.

1973-1975
Het waren vrolijke, vrij onbezorgde jaren aan het hof. De sfeer in de familie was prima: iedereen was gezond en genoot, onwetend van de drama's die zouden komen. In 1973 was Juliana vijfentwintig jaar koningin, en dat mocht gevierd worden.

'Ik heb hartgrondig het land aan kouwe drukte en pompeus gedoe. En als iemand denkt mij daarmee een plezier te doen, dan denk ik wel eens: Het is eigenlijk nogal grievend dat je zo over me denkt'.

Zoals gezegd: in 1973 waren de gelederen gesloten. Er werden grote familiefeesten gehouden, waarvoor vrienden uit de hele wereld werden uitgenodigd. Maar dan pakten donkere wolken zich samen toen vanuit de Verenigde Staten in het najaar van 1975 het bericht kwam dat prins Bernhard betrokken was bij het Lockheed-schandaal. Toen men hem hier voor het eerst naar vroeg, antwoordde de prins met gevoel voor dramatiek: 'Onzin! Leugens en laster!' Juliana werd uiterst onaangenaam getroffen door de controverse rondom haar man. Zij moet hebben gevoeld dat waar rook was, ook vuur moest zijn, maar ze bleef dit vermoeden liever onderdrukken. Volgens bronnen wilde zij er geen rekening mee houden dat er iets aan de hand móest zijn.

In de loop van enkele maanden werd Juliana, die naar buiten nooit over de zaak heeft gesproken, jaren ouder. De koningin maakte de buitenwereld duidelijk pal naast haar man te staan en zo gebeurde het, ook al had 'Lockheed' in de familie wel zijn sporen nagelaten...

Geliefd was de vorstin in binnen-en buitenland en bij officiële, maar vooral spontane gebeurtenissen

1976-1980
De verhouding tussen 'Soestdijk' en 'Drakensteyn' was gespannen. Het duidelijkst bleek dit bij de viering van het kerstfeest met het personeel, wanneer Juliana in het paleis op de Dam haar beroemde 'chocolademelk met koninklijk vel'schonk. De koningin verheugde zich altijd op dit evenement. Zij zag het als een van de hoogtepunten van het jaar om eens iets terug te doen voor de mensen die haar altijd met hun goede zorgen omringden. De dochters raakten minder en minder enthousiast over dit 'gedoe' en dat ontging hun moeder niet. In 1974, toen Juliana 65 werd, was aftreden voor haar uit den boze. Dat zou maar tot misverstanden leiden. Haar opvolgers zouden zich misschien ook verplicht voelen te abdiceren bij het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd. Nee, Juliana zou stoppen op een moment dat niemand het zou verachten, dus ook niet op haar zeventigste.

Het leek alsof de Lockheed-affaire Juliana en Bernhard dichter bij elkaar had gebracht. De prins, inmiddels ook tegen de zeventig, was geschrokken, vol goede voornemens en bovendien nu zijn wilde haren kwijt. Veertig jaar huwelijk kon in 1977 worden gevierd, maar tot een uitbundig feest kwam het gezien de omstandigheden niet. Van Juliana hoefde dat ook niet. Zij was blij dat haar man vaker thuis was dan vroeger en dat hij uiterst attent bleek te zijn. Hij zorgde ervoor dat hij altijd bereikbaar was, overlaadde haar met bloemen en de lekkerste likeur-bonbons. Hij leek haar zoveel mogelijk te helpen nog even met haar werk door te kunnen gaan. Op 31 januari 1980 maakte Juliana haar aftreden bekend. Haar wens was dit met het hondje Zarah op schoot te doen, maar dat praatte men haar uit het hoofd. De boodschap was duidelijk en het nieuws kwam toch nog onverwacht.

Wim Kan maakte dezelfde avond op het toneel al een grap:

'Zij doet natuurlijk op 30 april afstand van de troon om de volgende dag eens met de 1 mei-optocht mee te kunnen lopen met een groot spandoek: Handen af van de monarchie!'

Op de avond van 29 april 1980 sprak Juliana andermaal via de televisie tot haar volk, voor de laatste maal als koningin.

1980-1984

Op 30 april 1980 tekende koningin Juliana om 10:45 uur 's ochtends in de Mozes en Aäronzaal van het Koninklijk Paleis op de Dam haar troonsafstand. Haar aftreden maakte dat Juliana in elk geval meer vrede in en met zichzelf vond. Haar hang naar 'gewoon' zijn kon zij vanaf dat moment beter realiseren. Hoewel echt contact moeilijk zou blijven, vond zij met name bij leeftijdgenoten onderwerpen van herkenning die een normaal gesprek met hen mogelijk maakten. Wanneer zij vertelden over kleinkinderen en de eerste verschijnselen van ouder worden, vergat menigeen dat de gesprekspartner ooit eerste van het land was geweest. Op zulke momenten genoot Juliana en bleek dat waar zij haar hele leven naar had gezocht-warmte en eenvoud-toch te vinden was.

Toen Christina na haar terugkeer uit New York lange tijd in het paleis logeerde, kon zij haar moeder geen groter plezier doen dan 's morgens bij haar aan de ontbijttafel aan te schuiven. Al pratend hielp dochter dan het enorme gat te dichten dat na de koffie en broodjes gaapte. In plaats van aan haar omvangrijke taak te beginnen, wachtte de prinses na 1980 immers een dag van vrije tijd. De terugslag daarvan ondervond Juliana volgens een vriendin pas tegen het einde van het jaar. Een half jaar na de troonsafstand liet haar altijd zo vitale gestel Juliana plotseling in de steek. Diverse ouderdomskwaaltjes begonnen haar te plagen. Haar gehoor liet haar in de steek en een gehoorapparaat werd haar aangemeten. Een typische vrouwenkwaal maakte dat zij in 1982 enige tijd in het ziekenhuis werd opgenomen.

Het ouder worden, met alle beperkende gevolgen van dien, was niets voor Juliana. Elke uitgestoken hand werd bits afgeslagen ('Ik wil niet dat u me helpt, ik ben niet van porselijn!') en eigenlijk leek het hele thema taboe. De viering van Juliana's vijfenzeventigste verjaardag in 1984 werd een uitbundig volksfeest in Den Haag. Vooral het bezoek aan de Koninginnekermis op het Voorhout werd een daverend succes. Met haar tweejarige kleindochtertje en naamgenootje waagde Juliana zich zelfs in de Spin, een hevig draaiende kermisattractie. Nu zij als koningin was uitgetreden, leefde de prinses volledig voor haar familie.

1986-1999
Prinses Juliana leverde in het vorig decennium het beste bewijs dat het leven van een AOW'er allerminst saai en bedaard hoeft te zijn. Zij reisde, genoot van sportieve vakanties en bleef de spil van de familie. Een leven in de schaduw van de troon in plaats van erop bracht ook voordelen met zich mee. Zo genoot zij van haar bezoek in 1986 aan Israël. Bijna in tranen knuffelde zij in het Juliana-bos enkele boomtakken, almaar herhalend: 'Dit is mijn bos, dit is mijn bos'. Op 4 juli 1987 gebeurde er echter iets wat toen niet alleen Juliana's vakantie zou bederven, maar wat later zou bijdragen tot haar onbehagen over een incident in paleis Soestdijk in 1989. In dat jaar werd uit goede bron vernomen dat een indringer in het paleis tot in haar privé-vertrekken had weten door te dringen. Er vond weliswaar geen contact plaats tussen de man en Juliana of Bernhard, maar toch hield de prinses er een akelig gevoel aan over, nadat zij eenmaal van het voorval op de hoogte was gesteld.

In november 1993 brak Juliana een record: zij was de langstlevende Oranje aller tijden, zo was gebleken na veel rekenwerk! Een koningin met wie Nederland blij kon zijn en die opviel door haar onopvallendheid. Langzaam maar zeker ging de oude koningin het rustiger aan doen. In 1994 maakte de prinses nog een rare tijd door toen haar echtgenoot prins Bernhard ernstig ziek was. Na zijn herstel werd zij zelf gekweld door gezondheidsproblemen. Zij brak een heup, maar kon gelukkig wel haar diamanten bruiloft vieren in 1997. Dit zestigjarig huwelijksfeest blijft kostbaar in de herinneringen van de koninklijke familie. Na die tijd ging het minder met de geestelijke gesteldheid van de prinses. In 1998 was zij nog aanwezig bij het huwelijk van prins Maurits en prinses Mariléne, maar op 23 februari 1999 maakte zij bekend zich geheel terug te trekken uit het openbare leven.

Het viel Juliana niet zwaar zich daaraan te houden. Bronnen uit het paleis lieten doorschemeren dat de prinses zich steeds meer terugtrok in haar eigen wereld; dementerende was. Af en toe werd zij rondgereden in een onopvallende auto, die in het begin nog stopte om haar ergens ijs te laten eten. Op het laatst wilde zij zelfs de auto niet meer uit. Het huwelijk van Willem-Alexander en Maxima wordt niet meer bijgewoond door Juliana. Wel was het bezoekje van de twee aan Soestdijk, volgens prins Bernhard, een groot succes, die hun voorgenomen huwelijk daar zelf kwamen aankondigen. Volgens de prins had Juliana een van haar heldere momenten en reageerde zij geweldig op het woord 'verloving'. Na Juliana is Beatrix koningin geworden. Haar opvolger Willem-Alexander heeft met Maxima ook alweer een Oranje op de wereld gezet die ooit in de voetsporen van Juliana zal treden.

Zij kon gerust zijn; voor het eerst leefden er vier generaties Oranjevorsten, hoe anders dan toen zij zelf ter wereld kwam. Maar hoelang zou dat unieke kwartet tegelijk in leven zijn? Rond de kerst pakten zich boven Soestdijk donkere wolken samen, wat opgemaakt mocht worden uit de woorden van koningin Beatrix. In haar kersttoespraak vertelde zij dat de laatste maanden Juliana zwaar vielen. De laatste maanden, die ook werkelijk de laatste maanden werden van een moeder en majesteit voor wie het woord 'onvergetelijk' als het niet bestond op 20 maart 2004 had moeten worden uitgevonden.

Vijfentwintigjarig huwelijksfeest

Op 7 januari 1962 waren prins Bernhard en prinses Juliana 25 jaar getrouwd. Hun zilveren jubileum vierden zij op deze datum in familiekring in het Oostenrijkse Lech. Het officiële feest werd in het voorjaar van 1962 gevierd. Uitgenodigd waren talrijke vertegenwoordigers van onder meer de Europese vorstenhuizen, zoals uit Engeland koningin Elizabeth II en de hertog van Edinburgh, uit Iran de Sjah met zijn charmante Farah, uit Luxemburg zowel het groothertogelijk als het eregroothertogelijk paar. Het Zweedse koningshuis werd vertegenwoordigd door onder anderen prins Bertil, wiens naam lang geleden was gekoppeld aan die van Juliana. Uit Noorwegen kwam koning Olav.

Het was voor sommigen wel wat vreemd toen zij werden uitgenodigd plaats te nemen in een auto-bus. Later bleek dat zij vanaf hun hoge zitplaatsen juist een uitstekend zicht op de bollenvelden hadden, beter dan in een gewone auto het geval zou zijn geweest. Doel van de tocht was de Keukenhof in Lisse, waar de koninklijke gasten zich uitstekend vermaakten. Even geanimeerd ging het toe tijdens het dinerdansant in het voor deze gelegenheid afgehuurde Amstel Hotel in Amsterdam. De feestelijkheden werden voortgezet met een bal aan boord van de Oranje en afgerond met een tocht langs de provincie-hoofdsteden.