Koning en Keizerrijken Koning en Keizerrijken
Pierre Loti (1850-1923) ontmoet Mustapha Kamel Pacha in augustus 1902. De jonge leider van Nationale Partij van Egypte is in Frankrijk om daar rechten te studeren. De twee mannen worden onmiddellijk goede vrienden. De schrijver, die dan 52 jaar oud is, raakt diep verwikkeld in de nationalistische strijd, door hem het 'tribuun van Egypte' genoemd. De twee schrijven elkaar regelmatig. Op 25 december 1905 verzoekt marineofficier Loti, die dan leiding heeft over het marinedepot van Rochefort-en al meer dan 20 jaar een succesvol schrijver is-, zijn toezichthoudend minister om 'zes maanden onbetaald verlof, ingaande 10 januari' om naar zijn geliefde Oosten af te reizen. Bestemming: Egypte. Meteen al bij aankomst, op 24 januari, maakt de Franse pers melding van het plan van Pierre Loti om terug te komen met een roman getiteld Au pied des pyramides (Aan de voet van de piramiden).
In Caïro wordt de schrijver door de kedive (onderkoning) en vertegenwoordigers van het Ottomaanse Rijk als een van de grootste vrienden van de islam ontvangen.
Met Mustapha Kamel als gids begeeft hij zich in de menigte in de steegjes van de oude stad en maakt hij kennis met de moskeeën en het dagelijks leven van de Caïroënaren.
Allerlei ongewone voorrechten vallen de schrijver te beurt.
Zo mag hij 's nachts-hij verkiest kaarslicht boven het ontwijdende schijnsel van elektrisch licht-het Egyptisch museum bezoeken en leidt de archeoloog Maspero in eigen persoon hem door de adembenemende mummiezaal door.
 Loti (links) in gezelschap van Mustapha Kamel, de aanleiding van zijn reis naar Egypte Na een paar dagen in de hoofdstad maakt Pierre Loti, samen met zijn trouwe dienaar Osman Daney en een paar Egyptische vrienden, een cruise over de Nijl. Zijn gastheer wist van zijn aversie tegen stoomboten en stelt voor de tocht een dahabiyeh, een traditioneel Egyptisch zeilschip, ter beschikking. Van Assioet via Abydos, Dendera, Kom-Ombo, Aswan en Philae reist de schrijver naar het zuiden. Om de grote toeristenstroom te mijden bezoekt hij de beroemde plaatsen bij zonsopgang of zonsondergang. Luxehotels laat hij links liggen, die verruilt hij voor eenvoudige taveernes waar hij met de fellahs de bittere nargileh (waterpijp) rookt en hij, wanneer hij alleen is, in mijmeringen verzinkt en de ziel van het land in zich opneemt. Pierre Loti verlaat Egypte op 3 mei na zijn langste reis door een vreemd land ooit. In juli ontvangt hij Mustapha Kamel en prins Saïd Halim, grootvizier van Egypte. In februari 1908 overlijdt Mustapha Kamel. Omdat de aangekondigde roman nooit verschijnt, draagt Loti La Mort de Philae, de bundel artikelen die tussen maart 1907 en december 1908 in Le Figaro werden gepubliceerd, op aan 'hem die zijn leven wijdde aan de bewonderenswaardige taak om in Egypte de waardigheid van het vaderland en de islam te doen herleven'.
Deze korte verhalen, waarin hij zowel over de islam schrijft als de koptische godsdienst, de monumenten uit de tijd van de farao's en de maatschappelijke veranderingen in Caïro, dragen bij aan een juister beeld van het land en zijn inwoners. Verder is Pierre Loti er diep van overtuigd, net als Mustapha Kamel, dat het welzijn van Egypte begint met respect voor en instandhouding van het prestigieuze verleden. Als een ziener smeekt hij de Egyptenaren om de verderfelijke invloeden van het koloniserende en imperialistische Westen te negeren. Zonder zich af te vragen wat zijn woorden in Frankrijk en Engeland voor reactie teweeg kunnen brengen, doet hij in een van zijn teksten in La Mort de Philae deze dringende oproep aan de Caïroënaren: 'Probeer niet alleen uw tradities en uw prachtige Arabische taal te behouden, maar ook wat de charme en het geheim van uw stad was, de geraffineerde luxe van uw woningen.
Want het gaat niet om gedachtespinsels van een kunstenaar, het gaat om uw nationale waardigheid'.
 De schrijver in zijn huis in Rochefort, zijn geboortestad, waar hij leeft midden van de souvenirs die hij van zijn talloze reizen meebracht Hij verafschuwt ze! Hij gruwt van ze! Hij minacht ze! Wat kan hem schelen dat zijn dagelijkse tenue een weinig orthodoxe indruk maakt. 'Ik wil niet voor een Engelsman aangezien worden', roept hij uit. Of ze nu per auto, trein of boot reizen, hij gruwt van de toeristen uit het trouweloze Engeland. In steeds grotere menigten komen ze, de klanten van het beroemde reisbureau Cook, de Cookies en de Cookettes, en ze verpesten het landschap, vindt Loti. Zijn niet al die lelijke luxehootels langs de Nijl en in de voorsteden van Caïro voor hen gebouwd? Of ze nu in hordes of alleen reizen, vanaf de rug van zijn Egyptische ezel steekt Pierre Loti de draak met hun door de woestijnzon roodverbrande gezichten, hun te chique pakken, hun aanmatigende gedrag en hun tekortkomingen. De schrijver-officier is nog lang niet de verhalen van zijn oma vergeten over de tegenslagen van zijn hugenoten-voorouders met de Engelse marine onderweg naar Holland, de rivaliteit tussen de vloot van Hare Zeer Genadigde Hoogheid en de Koninklijke. Tijdens zijn reis heeft hij er zo zijn eigen bevindingen aan toegevoegd. Zoals hij in L'Inde (sans les Anglais), India (zonder de Engelsen) beschreef, had Loti ook graag Egypte zonder de Cookies gezien! Helaas luiden de dood van Mustapha Kamel en de reeks geopolitieke veranderingen na de twee wereldoorlogen het einde van zijn illusies in. Gelukkig is het massatoerisme van het eind van de 20e eeuw de romanschrijver uit Rochefort, die in 1923 overleed, bespaard gebleven... |
