Koning en Keizerrijken Koning en Keizerrijken 
De geschiedenis van het Noorse koningshuis |
Zo omschreven de koning en de koningin elkaar tijdens de eerste, en tot op heden enige persconferentie die zij sinds hun huwelijk hebben gegeven. Ze maakten meteen van de gelegenheid gebruik om aan te kondigen dat ze in alle rust-zonder zoiets als een 'paleisrevolutie' te beogen-de rol van de koninklijke familie wat veranderingen wilden laten ondergaan, die aan het Noorse volk niet onopgemerkt voorbij zouden gaan. Ook deze persconferentie in het koninklijk paleis te Oslo, herfst 1991, vormde daar een illustratie van. Het is niet meer dan normaal dat een nieuw koninklijk paar met jongvolwassen kinderen, dat zojuist de taken van een oudere weduwnaar heeft overgenomen, bepaalde dingen anders wenst aan te pakken.
Maar koning Harald en koningin Sonja gaan heel geleidelijk te werk; de veranderingen komen traag tot stand, en vallen nauwelijks op. Eerbiedwaardige tradities, zoals de inzegening van het nieuwe koningspaar een paar maanden na de troonsbestijging, blijven behouden: op 23 juni 1991, een warme zomerdag, knielden Harald en Sonja van Noorwegen voor het altaar van de middeleeuwse kathedraal te Trondheim, en ontvingen de kerkelijke zegen over de koninklijke taak die hun wachtte. Dit was de heilige, religieuze erkenning van het feit dat de nieuwe koning en koningin de verantwoordelijkheid van hun voorgangers op zich namen.
De Noorse koningen worden niet langer gekroond, maar koning Harald hechtte er zeer aan zijn troonopvolging op dezelfde wijze te celebreren als zijn vader dat vierendertig jaar geleden had gedaan tijdens een kerkelijke ceremonie in de befaamde Noorse kroningskerk. In diezelfde kerk, en bijna op dezelfde dag, waren destijds Haralds grootouders, koning Haakon en koningin Maud, gekroond tot eerste koningspaar van onafhankelijk Noorwegen.
De consecratie op die zomerse dag werd een van de data in de historie van de Noorse monarchie. Maar dan tweeduizend Noorse vertegenwoordigers uit het publieke leven vulden de kathedraal, en tienduizenden Trontheimers begroetten de koninklijke familie voor de kerk, de rest van het land zat aan de televisie gekluisterd. Het vormde een onweerlegbaar bewijs dat een ieder de koninklijke familie op hoge prijs stelde, in een land waar bijna 90% van de bevolking achter de monarchie staat.
De Noorse koninklijke familie, Koning en Koningin, kroonprins Haakon Magnus, prinses Martha Louise, en de twee zusters van de koning (die beide met burgers zijn gehuwd) verscheen bij deze gelegenheid in vol ornaat. Hun gevoel voor stijl en vormgeving is zeer uitgesproken, maar niemand hoeft verbaasd op te kijken deze familie in trainingspak bezig te zien, bijvoorbeeld aan boord van hun jacht, of tijdens lange bergwandelingen. 'We hebben af en toe behoefte ons te ontspannen-ik ga dan zeilen, de Koningin kiest voor de bergen,' aldus de koning.
Koning Harald en koningin Sonja zijn nieuwkomers in de kring der Europese koninklijke paren. Harald V werd op 17 januari 1991 koning, toen zijn vader, Olav V, een bij zijn volk zeer geliefde vorst, stierf. Menigeen had zijn twijfels of de nieuwe koning erin zou slagen eenzelfde goede verstandhouding met het volk op te bouwen als zijn vader-al snelwerd duidelijk dat hij dat degelijkin zich had. De steun waarop het Koninklijk Huis kan rekenen, is groter dan ooit-nogal opmerkelijk in een land waar gelijkheid meer dan waar ook ter wereld hoog in het vaandel staan.
Toen Harald V de troon besteeg, kreeg Noorwegen tevens een koningin-de eerste sinds meer dan vijftig jaar. De moeder van Harald, de van geboorte Zweedse kroonprinses Martha, stierf in 1954, drie jaar voor koning Olav de troon besteeg; hij besloot de rest van zijn leven alleen te blijven. Koning Haakon, Haralds grootvader van vaders zijde, verloor zijn vrouw ook zeer vroeg; koningin Maud, Noorwegens eerste koningin in de moderne tijd, stierf in 1938. Een koninklijk paar is voor de Noren dus een tamelijk nieuw en ongewoon verschijnsel.
De afstand tussen het koningshuis en het gewone volk is in Noorwegen nooit erg groot geweest. Er is zelfs een tijd geweest dat menigeen vond dat de afstand wel wat groter mocht zijn-namelijk in de tijd dat prins Harald in 1968 zijn zin doorzette en trouwde met het meisje waar hij van hield. Deze Sonja Haraldsen, dochter van een zakenman uit Oslo, was al jarenlang zijn vriendin. Sonja vloeide geen druppel blauw bloed door de aderen, en, ook al kende zij elkaar al negen jaar, ze waren beiden doordrongen van het feit dat er voor hen waarschijnlijk geen kans was op een gezamelijke toekomst.
Maar de ijd verstreek, en de situatie werd steeds duidelijker: er was voor hen geen keuze-als de Kroonprins geen toestemming kreeg om Sonja te huwen, dan zou hij ongehuwd blijven. Dat nu, zou het einde van de monarchie hebben betekend, want andere troonopvolgers waren er niet. Beide oudere zusters van de prins waren al jaren geleden met gewone burgers getrouwd; nog afgezien daarvan: in Noorwegen genieten vrouwen niet het recht op troonopvolging.
In de loop der tijd is duidelijk geworden dat de keuze van de Prins een juiste was en dat Sonja Haraldsen zeer wel in staat was haar plichten als kroonprinses en later als koningin te vervullen. Het belangrijkste argument tegen het huwen van leden van de koninklijke familie met burgers was de dreigende 'verwatering' van de monarchie en het ontstaan van een heel nieuwe cirkel van adellijke families en vrienden in Noorwegen-een bezorgdheid die volkomen ongegrond zou blijken. Gedurende de vijfentwintig jaar dat Sonja prinses en later koningin is geweest, heeft zij steeds een juist evenwicht weten te vinden en alles gedaan om aan de verwachting die het volk van haar had, te voldoen.
Op zijn vijftigste verjaardag werd aan kroonprins Harald gevraagd wat volgens hem de oorzaak was van de stevig verankerde positie van het koningshuis in Noorwegen.
'Dat komt doordat de twee meest recente koningen, Haakon en Olav, hun zaken doorgaans uitstekendvoor elkaar hadden,' antwoordde hij zonder enige aarzeling.
Wij kunnen daaraan toevoegen dat ook hij zelf deze traditie, als kroonprins en als koning, hoog heeft gehouden. Terwijl de media toch altijd klaarstaan om zich te storten op de geringste koninklijke onregelmatigheid, is er zelden of eigenlijk nooit, zelfs maar een schaduw van een schandaaltje voorgevallen rondom het Noorse koningshuis.
De huidige dynastie is zeer jong-koning Harald is pas de derde in de reeks. Bovendien is hij de eerste monarch die op Noorse bodem is geboren. Op de dag van zijn geboorte, 21 februarie 1937, was hij de eerste prins sinds zeshonderd jaar die in het land ter wereld kwam.
Niettemin gaan zijn wortels terug tot diep in de oude, Europese vorstenhuizen, en nog dieper, zij het wat vager, tot de middeleeuwse Noorse koningen. Er is zelfs een lijn die hem terugvoert tot de negende eeuw en de eerste koning van Noorwegen, Harald Harfagra. Daarnaast bestaan stevige familiebanden tussen koning Harald en de koninklijke families van Europa, met name die van Denemarken, Engeland en Belgie.
De middeleeuwse koningen stierven in mannelijke lijn uit in de veertiende eeuw; vierhonderd jaar lang, dat wil zeggen tot 1814, is Noorwegen in de Unie van Kalmar met Denemarken verenigd geweest. Na de Napoleonistische oorlogen is de positie van Denemarken danig verzwakt; Noorwegen werd prijsgegeven aan Zweden. De Noren echter, die reeds lang hun vrijheidsdroom koesterden, kwamen in verzet. Te Eidsvold, een klein plaatsje ten noorden van Oslo, werd een nationale assemblee bijeengeroepen, en daar werd in zeer korte tijd een Grondwet opgesteld en geratificeerd.
Deze Grondwet werd de meest vrije ter wereld genoemd; de nieuwe Grondwetten van Frankrijk en de Verenigde Staten hadden er voor een belangrijk deel model voor gestaan. De nationale assemblee wilde echter wel het model van een monarchie met koninklijke familie handhaven, en op 17 mei 1814 werd de jonge Deense prins Christiaan Frederik tot nieuwe koning van Noorwegen gekozen. In heel Norwegen is die datum van de 17de mei nog altijd een nationale feestdag, met de koninklijke familie als middelpunt.
Ondanks alles werd al spoedig duidelijk dat de jonge natie niet werkelijk krachtig genoeg was om zichzelf te redden. Na een zware zomer en herft schoof men de droom van onafhankelijkheid terzijde en trad Noorwegen toe tot een Unie met Zweden, hoewel de vrijheid van handelen wel een stuk groter was dan destijds onder Deens bewind. Deze Personele Unie met Zweden hield negentig jaar stand; in 1905 kwam het definitieve einde. Op 7 juni verklaarde het Noorse parlement de Unie voor ontbonden, en tevens dat de Zweedse koning, Oscar II, niet langer ook koning van Noorwegen was. Wat zich hier voltrok, was in feite een revolutie-zij het een zeer vreedzame.
Menigeen veronderstelde dat Noorwegen een politieke ommezwaai zou maken en een republiek worden, doch de monarchisten wonnen. Om een lang verhaal kort te maken: de Noorse troon werd aangeboden aan de Deense prins Karel, 33 jaar oud, een zoon van koning Christiaan IX. Volkomen los van zijn persoonlijke kwaliteiten, waarvan eerlijk gezegd slechts weinig Noren enig vermoeden hadden, had deze keuze twee belangrijke voordelen: Karel was een schoonzoon van de machtige Koning van Engeland, Edward vii-wat voor een jonge natie in een wereld waar de grote mogendheden de dienst uitmaakten, van groot belang kon zijn; bovendien had hij een zoontje van twee, dat dus volkomen 'Noor' zou opgroeien.
Prins Karel toonde interesse, maar was zeer onbuigzaam in zijn opvatting dat hij het aanbod slechts zou accepteren wanneer duidelijk was dat hij iets voor het nieuwe land zou kunnen betekenen, bevestiging van persoonlijke ijdelheid was hem niet voldoende. Ook eiste hij dat er eerst een volksraadpleging gehouden zou worden in Noorwegen. Op dit punt was hij onverbiddelijk.
Het referendum toonde overigens aan dat er een overweldigende meerderheid voor de monarchie was. |
Zo verscheen dus de gekozen koning, prins Karel, op 25 november met vrouw en zoon te Oslo, dat toen nog Kristiana heette. Hij nam onderwijl de oude Noorse koningsnaam Haakon VII aan, en veranderde de naam van zijn zoon Alexander in Olav. Alleen Maud, de jongste dochter van Edward VII, behield haar, van origine Engelse naam. De familie werd met grote hartelijkheid ontvangen in de kleine, Noorse hoofdstad, ondanks de sneeuwval. Dit eerste contact met haar nieuwe moederland was niet zo lieflijk, en toch waren de eerste woorden van koningin Maud, toen zij voet op Noorse bodem zette: 'De lucht hier bevalt me'. De kleine Olav werd de lieveling van Kristiana vanaf het moment dat hij, fanatiek zwaaiend met een Noors vlaggetje aan land werd gedragen. Als volwassene skiede deze prins later te Holmenkollbakken-een grootse prestatie in de Noorse ski-wereld, en ooit won hij Olympisch goud bij het zeilen.
Koning Haakon had, voor hij koning werd, bepaalde voorwaarden gesteld. Hij wenste een eenvoudige hofhouding, een kans op een prive-leven en de mogelijkheid om samen met zijn vrouw een eindje door de stad te lopen wanneer ze daar zin in hadden. De huidige koninklijke familie geniet deze privileges tot op zekere hoogte ook, al wordt hun vrijheid wel beperkt door de voortdurende interesse van de media voor hun prive-leven. Hun nabijheid tot de gewone mensen, en hun eenvoudige, nuchtere manier van doen, hebben meer dan wat ook bijgedragen tot hun unieke plaats in de Noorse samenleving.
De nieuwe koninklijke familie nam haar intrek in een verwaarloosd en weinig praktisch paleis, dat qua meubilering ook niet veel te bieden had. Het was in de jaren 1840 opgetrokken in de Duitse empire-bouwstijl, maar de Zweedse koninklijke familie had er slechts sporadisch gewoond ten tijde van de Unie. Het grootste deel van de inboedel en de waardevolle zaken was destijds mee teruggenomen naar Zweden toen de Unie werd opgeheven. Kangzamerhand veranderde het jonge paar het pleis in een leefbare omgeving; ze verbouwden delen, schaften nieuwe spullen aan-er ontstond bovendien een traditie hun bij bijzondere gelegenheden zilver en andere decoratieve spullen ten geschenke te geven-een en ander met gevolg dat het koninklijk paleis te Oslo gunstig afsteekt bij de residenties van andere Europese vorstenhuizen.
Koning Haakon zette er vaart achter zijn nieuwe land en volk te leren kennen. Al in de zomer van 1906 reisde de familie rond door het zuiden van Noorwegen, onder andere ook in verband met de kroningsplechtigheid te Trontheim (de laatste in Noorwegen) die het schitterend hoogtepunt van deze reis vormde. Het jaar daarop ondernamen zij een soortgelijke reis door het noordelijk deel van het land, tot aan de grens met Rusland, een in die tijd zeer vermoeiende en zware reis. Rondreizen in eigen land is voor de koninklijke familie een belangrijk aspect van hun leven; Noorwegen immers is zeer lang, en bestaat absoluut uit meer dan slechts de hoofdstad.
De familie werd al snel populair bij de bevolking. Het gemak en de eenvoud waarmee de koning met mensen wist om te gaan, maakte het gemakkelijk contact te leggen. Jegens koningin Maud bleef enige reserve bestaan: zij kreeg de Noorse taal nooit echt goed onder de knie, en verbleef bovendien een groot deel van het jaar om gezondheidsredenen bij haar familie in Engeland.
Prins Olav groeide, zoals men gehoopt had, op tot een werkelijk 'Noorse knaap', die regelmatig met leeftijdsgenoten deelnam aan sportcompetities. Hij werd de eerste Europese troonopvolger die gewoon openbaar onderwijs volgde en als ieder ander, zonder enige speciale consideratie, in dienst ging-dat waren de dingen die de band tussen koningshuis en volk aantrokken.
De verhoudingen met Zweden lagen gevoelig, sinds de Unie was opgeheven, maar op 14 januari 1925 werd aan beide zijden van de grens de vlag gehesen: prins Olav had zich verloofd met prinses Martha van Zweden, de kleindochter van koning Oscar die vijfentwintig jaar eerder door de Noren terzijde was geschoven. Het verloofde paar was neef en nicht (prinses Martha's moeder was de zuster van koning Haakon) en zij kenden elkaar al sinds hun kinderjaren. Op het eerste gezicht leek hun verbintenis een verstandshuwelijk, maar er was wel degelijk liefde in het spel. Koning Olav bevestide dit meer dan eens in interviews toen hij al veel ouder was, en de tijden zo veranderd waren dat zelfs een koning zich mocht uiten omtrent zijn gedachten en gevoelens. Meer dan vijftig jaar na de huwelijksdag in 1929, refereerde hij aan die dag als de gelukkigste gebeurtenis uit zijn hele leven.
Het jonge paar vestigde zich op het landgoed Skaugum, twintig km ten westen van Oslo. Het landgoed was een geschenk van een Noorse diplomaat, die een lastige zaak oploste, zowel voor de koninklijke familie als voor de rgering-politici waren niet tot overeenstemming gekomen inzake de bouw van een verblijf voor de Kroonprins. Skaugum bleek uiteindelijk een gelukkig thuis voor drie generaties, en is ook nu nog het huis van de koninklijke familie die nog immer(1993) niet is overgegaan tot een verhuizing naar het paleis te Oslo, en het Koninklijke Landgoed net buiten de hoofdstad; beide gebouwen zijn staatseigendom.
In de jaren dertig werden drie kinderen geboren: in 1930 prinses Ragnhild, in 1932 prinses Astrid, en ten slotte, in 1937, de latere troonopvolger prins Harald. Al voor zijn geboorte werd er in Noorwegen gediscussieerd over de mogelijkheid ook vrouwen toe te laten tot de kroon. Met de geboorte van de kleine jongen verstomden deze geluiden echter; de verandering kreeg uiteindelijk pas in 1991 haar beslag, met dien verstande dat de huidige kroonprins Haakon straks zijn vader op zal volgen, hoewel hij een zuster heeft, die twee jaar ouder is. Bij de volgende generatie zal de eerstgeborene, man of vrouw, troonopvolger zijn.
Zowel Koning Haakons optreden als zijn persoonlijkheid waren hecht veranked in Noorwegen, toen het land op 9 april 1940 door nazi-Duitsland werd binnengevallen. Hitler had het plan om het land te bezetten terwijl de bewoners sliepen en in een moeite door zich te ontdoen van de koninklijke familie en regering. Onderweg naar de hoofdstad zonk het oorlogsschip 'Bluecher' wonderlijk genoeg in het Oslo Fjord, bij Dorbak, ongeveer 30 km ten zuiden van Oslo, zodat het plan om koning en regeringgevangen te nemen, mislukte. Allen slaagden erin op tijd te ontsnappen. Prinses Martha en de drie kinderen (prins Harald was pas drie jaar oud reden naar Zweden, en reisden later naar de Verenigde Staten, op persoonlijke uinodiging van president Roosevelt. Zij verbleven gedurende de hele oorlog in Amerika, vlak bij Washington. Koning Haakon, die meer dan eens weigerde in te gaan op de Duitse eis de verrader Quisling tot premier te benoemen, koos ervoor in Noorwegen te blijven, samen met de kroonprins, en zich bij de troepen te voegen gedurende de twee maanden dat er in Noorwegen militaire actie was.
Al snel werd duidelijk dat de Duitsers een klopjacht hadden geopend om beide mannen te vinden-steden en dorpen waar zij zich ophielden werden zonder pardon gebombardeerd. Hun verblijfplaats geheim houden werd een zaak van leven of dood en koning Haakon ging gebukt onder het besef dat zijn aanwezigheid een ramp kon betekenen voor onschuldige burgers. Het zuiden van Noorwegen capituleerde, en in de laatste weken voor die overgave hielden Koning en Kroonprins zich in het diepste geheim schuil in een huisje in noord-Noorwegen, een paar kilometer van Troms, waar de rgering haar toevlucht had gezocht.
Op 7 juni was het duidelijk dat Noorwegen geen stand kon houden; Koning, Kroonprins en regering verlieten het land op een Britse kruiser. Zij gingen naar Engeland, om van daaruit de strijd voort te zetten. Voor de koning was dit een heel moeilijke beslissing, hij vreesde dat zijn volk zijn handelwijze niet zou begrijpen en dat hij ervan beschuldigd zou worden op de vlucht te zijn geslagen; bovendien veronderstelde hij dat de Duitsers propaganda deze 'vlucht' zeker naar eigen believen zou uitleggen (in dat laatste kreeg hij gelijk). De kroonprins deelde zijn bezorgdheid en bood aan als krijgsgevangene terug te keren naar zijn vaderland. Gelukkig slaagde de regering erin hem te overtuigen van het feit dat hij vanuit Londen meer kon betekenen.
Deze verbanning duurde vijf jaar, en de koning en kroonprins werden symbool van het Noorse verzet, zowel in eigen land als elders. Bezet Noorwegen keek verlangend uit naar 'de dag dat de koning terug zou keren' en Haakons monogram werd anoniem aangebracht op muren, in de straten en langs de skisporen in de sneeuw. Op 3 augustus, de verjaardag van de koning, staken de bewoners van Oslo bloemen in hun knoopsgat, iets waar de Duitsers zo woedend over werden dat massale arrestaties volgden. De Noren kregen een beter idee: ze wandelden heen en weer door de hoofdstraat, en het is geen eenvoudige zaak om iemand voor zoiets te arresteren...
Kroonprins Olav, die nu in Londen Hoofd van Defensie was, was de eerste van de koninklijke familie die terugkeerde naar Noorwegen. Op 13 mei, slechts vijf dagen na de Duitse capitulatie, verscheen hij in battle dress te Oslo. Hij werd met zo'n overweldigend enthousiasme binnengehaald dat hij op het open dak van een cabriolet ging zitten om te kunnen kijken, en om gezien te kunnen geworden. Zijn veiligheidsagenten maakten zich hier nogal bezord over: er waren nog heel wat gewapende Duitsers en nazi's in de stad.
Op 7 juni, precies vijf jaar nadat hij Troms had verlaten, keerde Haakon terug Noorwegen; kroonprinses Martha kwam met haar kinderen over de oceaan vliegen om zich bij haar mante voegen. Ter ere van deze gelukkigste dag in de Noorse historie zetten vele burgers echte koffie van die laatste bonen die ze, onder de strikte distributie, speciaal voor deze gelegenheid hadden bewaard. Houding en inzet van de koninklijke familie tijdens de oorlog hadden de laatste voorstanders van een republiek doen omgaan.
In de jaren die volgden reisden Koning en Kroonprins door hun hele land-al in 1945 was koning Haakon onderweg om met zijn eigen ogen de vernietiging alom te aanschouwen. Na een regeringsperiode van bijna 52 jaar, stierf koning Haakon op 21 september 1957, hij was toen 85 jaar oud. De laatste twee jaar leefde hij al erg teruggetrokken: in 1955 liep hij een gecompliceerde beenbreuk op. De laatste maal dat de Noren hun geliefde koning zagen was op 1 juni 1955 toen de jonge koningin Elizabeth van Groot-Brittannie en haar echtgenoot prins Philip hun eerste staatsbezoek buiten het Gemenebest aflegden; zij bezochten Noorwegen en 'oom Karel', zoals hij in Engelse familiekringen genoemd werd.
Zijn zoon werd koning Olav V; hij volgde goeddeels het voorbeeld van zijn vader. Hij koos zelfs hetzelfde motto dat zijn vader in 1905 tot leidraad had genomen:,'Alt for Norge' (Alles voor Noorwegen); ditzelfde nam koning Harald mee in de derde generatie. Alle drie deze koningen hebben bewezen dat het motto meer was dan een loze kreet: het is de gedragscode voor hun bestaan gebleken.
 (1903-1991) |
Toen Olav koning werd, was hij nog vrijgezel. Kroonprinses Martha stierf na een lange periode van ziekte in 1954. Prinses Ragnhild, de oudste dochter van de Koning, was in 1953 met een Noorse zakenman getrouwd, en verhuisd naar Brazilie, waar ze ook nu nog woont. Dit huwelijk werd in Noorwegen met instemming begroet, ook al was de bruidegom, Erling Lorentzen, een burger. Zijn populairiteit valt voor een deel te verklaren uit het feit dat hij tijdens de oorlog een vooraanstaand leider binnen het verzet was en daarom werd gekozen deel uit te maken van de delegatie verzetslieden die de koninklijke familie dat eerste jaar mochten escorteren. Zo ontmoette hij de prinses, vlak na haar terugkeer op 7 juni 1945.
Koning Olafs andere dochter, prinses Astrid, trad gedurende een aantal jaren op als de Noorse 'first lady', zoals ze die taak ook al op zich had genomen tijdens de laatste jaren van Haakons leven. Zij kweet zich met jeugdige enthousiasme van haar taken, maartrouwde in 1961. Ook zij koos, net als haar zuster, een gewone burger tot echtgenoot-Johan Martin Ferner. Hoewel ze nog wel officiele activiteiten ontplooide, werd dat toch steeds minder naarmate haar eigen gezin groeide; uiteindelijk had ze vijf kinderen om voor te zorgen.
Kroonprins Harald trad in de voetsporen van zijn vader: hij ging in militaire dienst en studeerde vervolgens twee jaar in Oxford. Dit was in de jaren zestig; de wereld kenden een keur aan jonge, ongehuwde prinsessen, en de Noorse prins werd aan de meeste van hen gekoppeld-in de krantekoppen althans. Slechts zeer weinig mensen wisten dat hij in de zomer van 1959 een jonge vrouw had ontmoet. Haar naam was Sonja Haraldsen, en ze brachten samen veel tijd door; niettemin was het in die tijd ondenkbaar dat een troonopvolger een gewone burger zou huwen. Achteraf gezien is het bijna onvoorstelbaar dat de pers niet eerder lucht heeft gekregen van deze romance.
In 1964 vormde ze de aanloop tot speculaties in het hele land, het gonsde van de geruchten-een officiele ontkenning van de kant van het paleis maakte een eind aan de veronderstellingen. De meeste mensen aanvaardden deze ontkenning, en de Noorse pers legde een haast ondenkbare zelfbeheersing aan de dag. Een van de krantekoppen sprak, kort nadat de verloving bekend was gemaakt van 'Het best bewaarde geheim van Noorwegen-en dat was het. 'Dat waren niet echt de makkelijkste jaren van mijn leven', zei kroonprins Harald achteraf.
Koning Olav heeft het er evenmin erg makkelijk mee gehad. Enerzijds was het zijn meest innige wens zijn zoon gelukkig te zien, anderzijds maakte hij zich zorgen over het effect van deze verbintenis op de monarchie op lange termijn. In de grondwet staat dat uitsluitend en alleen het koninklijk paar toestemming kan geven tot een huwelijk van de aanstaande troonopvolger, al is het iedereen duidelijk dat het parlement bij de overwegingen zal worden betrokken. Op 21 februari 1967 vierde Harald zijn dertigste verjaardag; het was wel duidelijk nu, Sonja of niemand. Koning Olav dacht lang en diep na voor hij tot een besluit kwam. Hij besprak de affaire met de regering, met de oppositie, met de politieke leiders in de nationale assemblee, en met zijn eigen adviseurs; alles in het diepste geheim.
De aankondiging op 19 maart 1968 dat de kroonprins zich had verloofd met Sonja Haraldsen kwam voor het publiek dan ook als een volkomen verassing. Een grote meerderheid van het Noorse volk was enthousiast over het nieuws, en de enkele opposant werd het zwijgen opgelegd in de nationale feestvreugde. 'We hadden veel meer problemen verwacht', zei kroonprins Harald vele jaren later. Hoe voelt het aan om als jonge vrouw-plotseling-om zo te zeggen-weggerukt te worden uit de anonimiteit, en deel uit te maken van de koninklijke familie en aanhoudend in de schijnwerpers te staan? Het had iets weg van de afgrond ingeduwd worden zonder vangnet onder je', typeerde koningin Sonja de gang van zaken, terugdenkend aan de stormachtige periode. Ze maakt er bovendien er bovendien geen geheim van dat ze zo haar twijfels had over waar ze precies aan begon, ook al besefte ze dat het de juiste stap was zowel voor haarzelf als voor de man van wie ze hield.
binnen een uur na hun verloving stonden ze op het balkon van het paleis om de felicitaties in ontvangst te nemen van het kleine groepjes mensen dat het nieuws via de radio had gehoord en zich meteen naar het paleis had gespoed. Dit was de eerste glimp die het Noorse volk kon opvangen van hun toekomstige kroonprinses. In al die negen jaar dat de twee elkaar al kenden, was er vrijwel nooit een foto in de Noorse pers verschenen. Een donkerharige, slanke, goed-geklede, glimlachende vrouw-de Noren waren tevreden. De gelukkige, lachende, en evident zeer verliefde kroonprins Harald waist hen ook te bekoren-zo gelukkig had niemand hem in jaren zien glimlachen.
De bekendmaking van de verloving werd een week naar voren gehaald omdat de kranten er lucht van hadden gekregen. De kroonprins had tot die tijd zelfs geen kans gehad een ring voor zijn aanstaande te kopen. Diezelfde middag verscheen het paar tamelijk informeel bij de grootste juwelier van Oslo om ringen te bestelln; traditionele, eenvoudige Noorse ringen-een voor hem en een voor haar.
Wie was nu precies deze jongedame die alle prinsessen van Europa de baas was gebleken en het hart van de kroonprins had veroverd? Sonja Haraldsen werd in 1937 te Oslo geboren, een paar maanden na de geboorte van Harald te Skaugum dus. Zij was de jongste van drie kinderen, en groeide op in een van de westelijke buitenwijken van Oslo; een gewoon, klein meisje, niets bijzonders-destijds. Na haar schoolpoleiding overwoog ze eerst verder te studeren, maar besloot daarna zich toe te leggen op patroonknippen en naaien, geen opmerkelijke keus gezien het feit dat haar vader eigenaar was van een van de meest bekende modehuizen van Oslo. Eerst volgde zij gedurende een jaar een cursus in Oslo, daarna reisde ze af naar Zwitserland om zich verder te bekwamen.
Later kreeg ze toch weer belangstelling voor verdere studie; in een derde van de tijd die ervoor staat, voltooide ze haar basisopleiding, zodat ze zich in kon schrijven aan de Universiteit van Oslo. Ze begon Engels te studeren, later ook Frans. Ze verbleef enige tijd in Frankrijk (nog steeds haar favoriete land) voor ze haar studie afrondde. Daarna begon ze aan kunstgeschiedenis, maar die studie gaf ze op toen ze eenmaal met de Kroonprins verloofd was. Een paar jaar later voltooide ze echter haar studie toen ze zwanger was van haar eerste kind. Haar kennis van kunst en cultuur heeft ontschatbare waarde voor haar gehad, zowel in de tijd dat ze kroonprinses was, als ook later als koningin-vaak wordt zij getypeerd als 'cultureel ambassadeur' van Noorwegen.
Harald en Sonja hebben elkaar leren kennen in Oslo, in het voorjaar van 1959, op een feest van een gemeenschappelijke vriend. Het was geen liefde op het eerste gezicht, maar blijkbaar was er toch een vonkje overgesprongen, want een paar dagen later belde de prins haar op en nodigde haar uit aanwezig te zijn bij de officiele parade als sluitstuk van zijn verblijf aan de Militaire Academie, waarbij hij zijn examenpapieren zou ontvangen. Bij deze gelegenheid werden ze voor het eerst door de camera betrapt, de kroonprins en de 'onbekende dame'. Een journalist opereerde als detective en slaagde erin haar naam te achterhalen, maar op dat moment stond niemand er een seconde bij stil dat deze vrouw ooit een rol in de geschiedenis van Noorwegen zou gaan spelen. Die foto, genomen op een zonnige zomerdag aan de Militaire Academie, was de enige die van hen samen werd genomen; pas negen jaar later volgden er meer.
De huwelijksdatum werd vastgesteld op 29 augustus 1968, vijf maanden na de verloving. Koning Olav besloot zelf de bruid naar het altaar te begeleiden in de kathedraal te Oslo, aangezien Sonja's eigen vader enige jaren tevoren was overleden. Het werd een traditionele huwelijksinzegening, waarbij koning Olav duidelijk maakte dat hij Sonja van nu af aan beschouwde als een lid van het Koninklijk Huis. Er waren leden aanwezig van de meeste Europese vorstenhuizen, en toen de jonggehuwden in een open cabriolet van de kathedraal naar het paleis reden, werden zij door duizenden toeschouwers langs de route begroet. Geen twijfel mogelijk: deze burgeres die tot kroonprinses werd, had het volk aan haar zijde, al werd er hier en daar in stilte protest aangetekend. Koning Olav gaf het paar bij wijze van huwelijksgeschenk het landgoed Skaugum te Asker, waar op een zonnige winterdag 31 jaar geleden prins Harald ter wereld was gekomen. Koning Olav was verhuisd naar het koninklijk paleis in Oslo toen hij de troon besteeg, maar had Skaugum aangehouden als verblijf om zich zomers en in weekeinden terug te trekken.
Nu maakte hij daarvoor gebruik van het Koninklijk Landgoed nabij het Oslofjord, Noorwegens oudste koninklijke landgoed. Skaugum bood de komendedertig jaar een goed thuis voor het jonge paar en hun kinderen. Prinses Martha Louise werd geboren in 1971, en minder dan twee jaar later, op 20 juli 1973, aanschouwde de nieuwe troonopvolger, prins Haakon Magnus (Kroonprins van Noorwegen) het levenslicht.
Nog enkele jaren mocht het Noorse volk zich verblijden in het koningsschap van koning Olav. Toen hij de troon besteeg, was hij een populair man, en mettertijd was hij bij een ieder zeer geliefd geraakt. Ooit vroeg men hem naar het geheim van zijn populairteit: 'Het geheim is er nooit bij na te denken', antwoordde hij eenvoudig. Maar mogelijk ligt het antwoord wel in het motto dat hij zelf als leidraad koos-en zijn kinderen na hem: Wees Jezelf! Dit was ook de eerste raad die hij zijn schoondochter gaf, toen ze haar eerste, zo onbekende taken als kroonprinses had te aanvaarden. Voor hem was het koningschap nimmer een rol die hij had te vervullen, en als men zijn naasten vroeg wat het verschil was tussen de openbare figuur en de prive-persoon van de koning, was het antwoord altijd opnieuw: 'Er is geen enkel verschil'.
Hoewel hij ouder werd, gaf koning Olav geen enkel blijk van minder energie-integendeel, het leek wel of hij gaandeweg steeds meer op zijn schouders nam. Hij werd zo langzamerhand de oudste monarch in Europa, zijn eigen generatie verdween, en een nieuwe generatie trad aan. Om beurten bezochten de nieuwe vorsten 'Oom Olav' in Noorwegen, en dat hij veel genoegen beleefde aan die bezoeken, was een duidelijke zaak. Hij ondernam ook zelf nog reizen; in totaal legde hij dertig staatsbezoeken in het buitenland af. Voornaamste bleef voor hem echter het rondreizen in eigen land, van de grootste steden tot de meest afgelegen buitenposten. Hij ontving groepen schoolkinderen op het paleis-niet voor niets werd hij de 'grootvader van het volk' genoemd. Ook zocht hij in bejaardenhuizen mensen van zijn eigen leeftijd op. Voor oude oorlogsveteranen had hij een speciaal plekje in zijn hart; als voormalig soldaat voelde hij zich haast een van hen. Zijn energie en de daadkracht werden bijna legendarisch.
'Ze moeten twee koningen hebben', hijgde een uitgeputte veiligheidsagent die met de koning meereisde op een reis naar de Verenigde Staten, 'het is onmogelijk dat een man dit allemaal voor elkaar krijgt'. Koning Olav heeft veel van dergelijke reizen ondernomen; hij is een van de weinigen die alle Amerikaanse presidenten, van Franklin D. Roosevelt tot George Bush (met uitzondering van J.F. Kennedy) heeft ontmoet. Als jongeman had de koning (toen nog kroonprins) Olympisch goud gewonnen tijdens de zeilwedstrijden te Amsterdam. 's Zomers is hij altijd blijven zeilen, en 's winters stond hij op de ski's, tot hij ziek werd, een jaar voor zijn dood.
 |
Later werd duidelijk dat dit uitputtende programma te veel van zijn krachten had gevergd. Twee dagen later werd de koning met hartklachten in een ziekenhuis opgenomen. Hij had tevens een hersenbloeding gehad en de nieuwsberichten waren somber. Tot ieders verbazing overwon de koning deze eerste ziekteaanval, keerde terug naar de koninklijke verblijven te Bygd en, wat typerend was voor zijn geestkracht, hij maakte een wandeling door het park voorzover zijn krachten hem toestonden. Hij nodigde zelfs fotografen uit om te bewijzen dat hij goed herstelde.
Op de avond van 17 januari 1991 echter, dezelfde dag waarop de Golfoorlog uitbrak, kwam het laatste nieuwsbulletin: eerst een korte mededeling dat de koning een hartaanval had gehad, en daarna, na een half uur, het definitieve bericht van zijn dood.
Koning Olav was gestorven, Harald V was de nieuwe koning.
