Koning en Keizerrijken Koning en Keizerrijken 
Napoleon Bonaparte: Biografie |
In het leger
Als hij volgens zijn vader genoeg geleerd heeft, mag hij naar de militaire academie. Nog tijdens die opleiding sterft Napoleons vader, en krijgt hij de volledige verantwoordelijkheid over zijn familie te dragen. Ondanks die zware last slaagt hij in 1785 op zestien jarige leeftijd voor zijn examen en verlaat hij de school als tweede luitenant.
Hij krijgt een aanstelling bij het regiment in Valence (Zuid Frankrijk). Na een jaar gaat hij met verlof terug naar Ajaccio, zijn geboorteplaats. Zijn verlof duurde wat langer dan gepland; wegens ziekte moest hij zijn verlof tweemaal laten verlengen, zodat hij pas in 1788 terug kon keren naar zijn regiment, dat inmiddels naar Auxonne was overgeplaatst.
Napoleon in zijn jonge jaren
Zijn periode als jong officier werd gekenmerkt door grote armoede. Hij had amper een cent om van te leven. Om zijn moeder te laten geloven dat alles nog goed met hem was, schoof hij zijn ellende op het werk en schreef haar: "Werken en nogmaals werken is al wat ik tot mijn ontspanning kan doen. Maar één keer in de acht dagen kan ik uit gaan. Ik slaap heel weinig sinds mijn ziekte. Om tien uur ga ik naar bed, om vier uur ben ik weer op. Ik eet maar één keer per dag. Hierbij vergeleken maak ik het nog goed.
In 1789 vroeg hij opnieuw verlof aan en vertrok weer naar Ajaccio. In die periode begon in Parijs de Revolutie. Napoleon, zelf fervent aanhanger van de ideeën van J.J.Rousseau, was in die periode vaak te vinden op plaatsen waar de Revolutie verkondigd werd. Pas in 1791 keerde hij weer terug naar Frankrijk, waar hij de zorg van zijn jongere broertje Louis op zich nam. Net in januari teruggekomen, gaat hij in oktober weer met verlof naar Corsica. Doordat zijn oom Lucien was overleden, kwam er een kapitaal vrij, waardoor de Bonapartes stemmen voor zich konden kopen. Daardoor werd Napoleon benoemd tot luitenant-kolonel van een bataljon van vrijheidsstrijders. Hierdoor had Napoleon geen zin om na zijn verlofperiode terug te keren naar zijn regiment. Hij schreef een brief naar de Commissaris van Oorlog in Valence, waarin hij de situatie uitlegde. De regering zag er wel voordeel in, een Fransgezinde op Corsica, maar Napoleons kolonel dacht daar anders over en schrapte hem van de officierslijst. Napoleon had zijn baan verloren.
Als hij dan weer teruggaat naar Corsica, krijgt hij problemen met de revolutionist Paoli. Als ik ga uitleggen wat die problemen precies inhouden, dan wordt dat ten eerste te lang, en ten tweede draagt het niet bij aan de overzichtelijkheid van het verhaal. Het heeft te maken met de rol die Napoleon speelde bij de vrijheidsbewegingen op Corsica, waar ik het hierboven al over gehad heb. De problemen escaleerden en leidden tot de noodgedwongen vlucht van Napoleon en zijn Familie naar Frankrijk.
Om voor zijn familie te kunnen zorgen en om zelf te overleven, zoekt Napoleon weer een baan in het leger. Omdat er een schreeuwend tekort was aan officieren, was er zeker wel interesse voor dit kleine mannetje. Hij wordt aangenomen als artillerie-officier, bij Toulon, dat belegert wordt, omdat de contra-revolutie daar sterk was. Napoleon was degene, die met zijn meesterlijk strategisch inzicht een punt ontdekte van waar de Franse artillerie de haven, en daarmee de vijandelijke schepen, kon bestoken en hij was ook degene die een aanval opzette, om dat punt te veroveren. In veel bronnen staat dat dit beleg tekenend was voor de Franse geschiedenis, maar dat is dus niet zo. De tijdgenoten besteedden amper aandacht aan de prestatie die Napoleon hier had geleverd. Alleen bij zijn meerderen maakte Napoleon enige indruk. Zijn optreden in Toulon resulteerde in het driemaal verhogen van zijn rang in enkele maanden, tot brigadier-generaal. Zijn toekomst leek verzekerd rooskleurig te worden, tot 27 juli 1794: de val van Parijs. Het bewind van Robespierre en al zijn aanhang valt. En omdat Napoleon ook tot zijn aanhang behoorde, werd hij al snel gearresteerd. Maar hij wordt al snel weer vrijgelaten en in zijn oude rang verheven. Hij krijgt de leiding over een voor Frankrijk zeer belangrijke veldtocht, namelijk die naar Italië.
De grote veldtocht van Napoleon begint eigenlijk al met de val van Robespierre. De Italianen doen een soort staatsgreep, die afgeslagen moet worden. Napoleon, op dat moment commandant van het garnizoen in Parijs, krijgt het bevel over het leger dat naar Italië gaat. De mensen zagen in die tijd de veldtocht van Napoleon als een heldentocht; "de jonge duivelskunstenaar die een leger van hongerige, ellendige soldaten op weet te zwepen en zo overwinning op overwinning weet te behalen."
Bovenstaande beschrijving van Napoleons kunnen is helaas niet waar. De historicus G. Ferrero heeft in 1936 in een boek de volgende conclusies getrokken over de veldslag in Italië:
De militaire bekwaamheid van de beginnende veldheer is mateloos overdreven; het krijgskundig genie, zonder werkelijke ervaring meteen thuis in zijn rol van demiurg, is het bedenksel van een door de romantiek vergiftigd tijdperk, dat er naar smakte zich in het stof te mogen werpen voor de ideale held. De legerorganisatie en de daarvan afhankelijke tactiek zijn een product van de Revolutie en een schepping veel meer van Carnot dan van Napoleon.
Het plan voor de veldtocht, de `Instructions`, waarnaar de veldheer gedwee heeft gehandeld, is van het Directoire. De capitulatie van Piëmont is niet te beschouwen als een vrucht van de veldtocht, omdat dit land al helemaal besloten was, de strijd te staken, ja, een bondgenootschap met Frankrijk wilde sluiten, vóórdat Napoleon ten tonele was verschenen. Van de onderneming was niet veel terechtgekomen, inden de Piëmontezen zich ernstig hadden schrap gezet.
Begin veldtocht
Volgens de bronnen die ik voor deze tekst heb gebruikt, begint elke beschrijving van de veldtocht met het leger. Waarom een uitzondering maken, dus ik begin ook maar bij het leger: Om kort te zijn: het leger was een zooitje. De soldaten waren slecht verzorgd, orde en tucht waren ver te zoeken.
Napoleon had zich goed op zijn taak voorbereid, hij kende de (extreem) slechte toestand van zijn leger, de slechte kwaliteit van de wegen, de kwaliteit van het materiaal en het toekomende gevechtsterrein. Op 27 maart 1796 geeft Napoleon het bevel om te vertrekken.
Als Napoleon met zijn leger bij de Alpen komt, dan wordt hij al opgewacht door Sardinische en Oostenrijkse legers. Na een heftige strijd van drie dagen, waarin het leger van Napoleon alles op alles moet zetten om te overwinnen, vlucht het Oostenrijkse leger richting Milaan. De Sardiniërs trekken zich terug uit de passen, en zo kan Napoleon met zijn leger Italië binnentrekken. Het leger vertrouwt Napoleon nu volkomen, en ook bij de vijand zit de schrik er nu goed in. Als Napoleon een goede week later in Cherasco aankomt, sluit de koning van Sardinië uit angst een wapenstilstand, zo was hij er zeker van dat hij geen vijanden meer in de rug had en zodat de wegen door Piëmont voor hem open lagen, waardoor Napoleons legers dan ook in twee weken heel Piëmont veroverde.
De kwestie Joséphine
Napoleon verlangde erg naar zijn echtgenote Joséphine. Vlak voor de veldtocht waren ze getrouwd. Maar hoeveel brieven Napoleon ook schreef, Joséphine had geen zin om te komen, aangezien ze in Parijs genoot van het aanzien en de avontuurtjes met de adellijke mannen. Elke brief die Napoleon dus schreef, werd of genegeerd of met een kort briefje beantwoord. Zelfs toen Napoleon één van zijn mannen stuurde om haar te halen kwam ze niet, ze wendde een beginnende zwangerschap voor om maar niet uit Parijs weg te hoeven.
Joséphine de Beauharnais
Ongelukkig, omdat hij zijn geliefde niet kan zien, zet Napoleon de veldtocht voort richting Lombardije. De opmars gaat door en de voorspoed is aan de hand van Napoleon; binnen drie weken was ook Lombardije veroverd.
Voorspoed voor Napoleon
Na een kleine onenigheid met Carnot over wie nu het bevel moest voeren over het leger, Napoleon alleen, of samen met Kellerman, trok Napoleon als enige bevelhebber met zijn leger door naar Rome. Op 1 juni berichtte Napoleon aan het Directoire dat heel Boven-Italië was bezet, daarmee bedoelde hij alleen Piemonte en Lombardije. De andere noordelijke provincies Zuid Tirol, Friuli en Venetië volgden echter al snel.
Het leger kreeg versterkingen van een ander leger wat tegelijkertijd met Napoleon de Alpen binnen was getrokken om die te bezetten. Met die versterkingen sloot hij alle toegangswegen naar Italië voor de Oostenrijkse legers hermetisch af.
De veldtocht ging door en de legers trokken als een niet te stoppen zwerm door het Italische landschap. Ferrara en Bologna vielen. Ook Ancona werd veroverd en kreeg een Frans garnizoen en een schadevergoeding van twintig miljoen francs moest worden betaald, wat werd gedaan door kunstwerken en kostbare schilderijen aan het museum van Parijs af te staan. Op 29 juni had ook de onneembare vesting van Milaan zich overgegeven.
De kwestie Joséphine (deel 2)
Ondanks deze zeer voorspoedige veldtocht was Napoleon nog steeds ongelukkig, omdat hij zijn Joséphine moest missen. Hij had zelfs zijn broer Jozef naar Parijs gestuurd om Joséphine over te halen om maar zo snel mogelijk naar Milaan te komen. Napoleon werd zelfs zo wanhopig, dat hij een brief naar het Directoire stuurde, met de mededeling dat hij ontslag zou nemen, als Joséphine niet naar Milaan zou komen. Eindelijk zwichtte Joséphine voor de druk en onder luid geklaag vertrok ze naar Milaan, waar ze Napoleon echter niet aantrof, omdat die druk bezig was met het nemen van maatregelen om de dreiging van een nieuw Oostenrijks leger van 70.000 man af te wenden. Napoleon smeekte haar dus om naar Verona te komen, maar ook dat weigerde ze. Toen liet Napoleon alles in de steek, en trok voor twee dagen naar Milaan, na die twee dagen vertrok hij weer even snel als dat hij gekomen was.
Problemen door Würmser & Alvinzi
Op 29 juli viel het Oostenrijkse leger onder leiding van generaal Würmser aan. Door een goed geslaagde schijnbeweging van Würmser, kwam het leger van Napoleon in de problemen. Voor het eerst raadpleegde Napoleon zijn opperbevelhebbers. Op Augereau na was iedereen het er over eens dat het beter was om maar terug te trekken naar de veilige vesting van Milaan. Napoleon was het met Augereau eens en een bloedige strijd tussen de Oostenrijkse en Franse legers volgde.
Napoleon te paard
De veldtocht duurde vijf dagen, waarin het leger van Würmser een grote nederlaag lijd, en zich terug moet trekken naar Tirol. Napoleon gunt zijn soldaten een paar dagen rust, die hij zelf met Joséphine doorbrengt, en dan trekt hij de Alpen in, om het leger van Würmser helemaal te verslaan. Dit lukt hem goed, en de lof die hij van het Directoire krijgt is dan ook terecht. Op zijn vraag om nieuwe soldaten kan echter geen gehoor worden gegeven, omdat die er simpelweg niet meer zijn. Met krap 30.000 man moest Napoleon dus verder.
Maar toen twee regimenten, die de pas bij Tirol moesten bewaken, na hevige gevechten hun post moesten verlaten, en een nieuw leger onder leiding van Alvinzi Italië binnen trok, kwam Napoleon serieus in de problemen. Bij de brug over de Ronco ontstaat een bloedig gevecht, die uiteindelijk door Alvinzi werd verloren.
De kwestie Joséphine (deel 3)
Als Napoleon, blij met de korte adempauze in de strijd, naar Milaan gaat om Joséphine weer te zien, blijkt dat zij naar Genua vertrokken is, war ze een avontuurtje had met een luitenant. Toen Napoleon hier achter kwam, werd de luitenant ontslagen. Joséphine wist Napoleon er van te overtuigen dat zij onschuldig was in deze escapade.
Schoonmaak en einde veldtocht
De winter trad in en Napoleon hield een grote schoonmaak in zijn leger. Iedereen die zichzelf verrijkte ten koste van de rest werd zonder genade opgetreden. Toen die reorganisatie klaar was, stond de volgende dreiging al weer voor de deur.
Strijd om de brug bij Arcola, November 1796
Alvinzi had een leger van 45.000 man op de been weten te brengen, dat vanuit verschillende hoeken het leger van Napoleon aanvalt. Ook deze aanval wist Napoleon door zijn meesterlijk strategisch inzicht af te slaan. Met al zijn manschappen trekt hij vervolgens naar Mantua, het laatste bolwerk in Noord-Italië wat nog niet was veroverd. Na een belegering ziet Würmser, die de stad had ingenomen, het niet meer zitten en gaat in onderhandeling met Napoleon. Een leuke anekdote hierover is, dat Napoleon niet zelf de capitulatie in ontvangst nam, maar hij stuurde zijn oude generaal Serurier, omdat hij het te vernederend von voor de oude Würmser om zijn zwaard aan de 27-jarige Napoleon te geven.
Met de verovering van Mantua kon men heel Italië als veroverd zien en dus was de veldtocht beëindigd. In tien maanden tijd had Napoleon met een leger, dat in de sterkste periode slechts 50.000 man telde, in 12 veldslagen en meer dan 60 gevechten een vier keer zo grote overmacht verslagen.
Directoire bang voor succes?
Nadat het Directoire van het succes van Napoleon in Italië had gehoord, schreef het een brief aan Napoleon, waarin hij van zijn commando in Italië werd ontheven en het commando kreeg over een nieuwe expeditie, dit keer naar Egypte. Ook al was het Directoire in de brief vol lof over Napoleon, hij wist wel beter. Het Directoire was bang voor hem en zijn immense populariteit en wilde hem het liefst zo ver mogelijk van Parijs vandaan houden. Maar Napoleon stort zich helemaal op zijn nieuwe opdracht. Pas als het mislukt is, verzint hij het verhaal dat het Directoire hem de vergetelheid in heeft willen sturen. Wat maar deels waar was, aangezien het Directoire Napoleon wel graag buiten Parijs zag, maar daarvoor niet 35.000 man en Frankrijks enige vloot op het spel wilde zetten.
Nelson op jacht
Dat de overtocht naar Egypte gelukt is, was echt een wonder. De Franse vloot lag in Toulon en de Engelse vloot, onder het bewind van de meesterlijke zeeman Nelson, lag voor Toulon. Die situatie handhaaft zich enkele maanden, tot half mei een storm opsteekt, waardoor Nelsons vloot ernstige averij krijgt en naar Sardinië moet om de schade te herstellen. Als hij terugkomt, is Napoleon vertrokken, maar waarheen?
Napoleon
Nelson gaat op zoek naar Napoleon, die inmiddels Malta heeft veroverd. Als Nelson ook op Malta aankomt, is Napoleon al weer vertrokken. Nelson kan de Franse vloot met geen mogelijkheid vinden. Dit is waarschijnlijk aan Nelson zelf te wijten, aangezien hij het niet gemerkt heeft dat een nacht de twee vloten elkaar op nog geen 5 kilometer afstand waren gepasseerd.
Napoleon en de Islam
Op 1 juli land de vloot voor Alexandrië, dat binnen een dag veroverd is. Napoleon speelt gelijk de Mahdi (een strijder die de mohammedanen zou verlossen van de onderdrukking. Dit heeft in 1886 geleid tot een Jihad, een heilige godsdienstoorlog). Hij laat de bevolking weten dat hij de Islam vereert en zijn gebruiken, dat hij de paus en de Maltezer ridders van hun macht heeft beroofd en dat hij is gekomen als vriend van de sultan. Er waren van te voren gedrukte proclamaties in het Arabisch verspreid onder de burgers, die zeker een grote uitwerking gehad hebben.
Victorie & slecht nieuws
De eerste slag die Napoleon in de Oriënt moet leveren, is tegen de mammelukken. Deze slag is een makkie voor de Franse soldaten en de mammelukken worden dan ook snel verslagen. Zonder verdere moeite rukt Napoleon Cairo binnen, waar hij een slechte mededeling krijgt: de Franse vloot is eindelijk gevonden door Nelson en met een fantastische manoeuvre van de Engelsen verslagen. Alleen vice-admiraal Villeneuve wist te ontsnappen.
Hierdoor is de verbinding tussen Napoleon en Frankrijk verbroken, waardoor Napoleon vast zit in zijn eigen verovering. Daarna volgt het ene slechte bericht het andere snel op. De Turkse sultan verklaart Napoleon de Jihad, de Engelsen brengen Napels in beweging, Oostenrijk dreigt Italië weer binnen te vallen en Rusland sluit zich aan bij de tweede coalitie die gevormd gaat worden. Van dit alles weet Napoleon nog niet veel af, hij is alleen maar blij dat hij onbereikbaar is voor Frankrijk, omdat hij zo alle vrijheid heeft om te doen wat hij wil.
Institut d'Egypte
Omdat Napoleon niet uit Egypte weg kan, moet hij de hulpbronnen van Egypte zelf gebruiken. Hij richt daarom het zogenaamde ‘Institut d'Egypte' op voor "de bevordering en verbreding van de kennis". Er word zelfs een krant opgezet, een wetenschappelijk tijdschrift verschijnt om de tien dagen en er worden opgravingen gedaan. Bij deze opgravingen wordt onder andere de Steen van Rosette gevonden in augustus 1799. Dat is de steen die de sleutel vormde tot de ontcijfering van het hiëroglyfenschrift.
Egypte in opstand
Napoleon zelf probeert zoveel mogelijk op te gaan in de Oosterse cultuur. Hij ontvangt gasten op de voor die streek gebruikelijke manier, spreekt op hun wijze, met veel beeldspraak. Hij viert zelfs de verjaardag van Mohammed.
Maar ondanks alles, komt de bevolking van Egypte toch in opstand. De 35.000 man die Napoleon mee heeft gebracht, zien de Egyptenaren als parasieten, omdat ze niets bijdragen aan de productie in Egypte. Zeker als ze horen dat er een heilige oorlog is uitgeroepen tegen Napoleon en zijn leger, is de opstand niet meer te houden. De opstand wordt met harde maatregelen neergeslagen door Napoleons soldaten.
Napoleon te paard, bij een van de Egyptische veldslagen
Deze opstand heeft Napoleon wel doen inzien, dat hij de Turkse legers maar beter niet af kan wachten, dus neemt hij het besluit ze tegemoet te trekken. Dit doet hij om Egypte te beveiligen. Als hij de Syrische kustplaatsen kan veroveren, zou de Engelse vloot haar steunpunten kwijt zijn. Deze veldtocht naar Syrië liep echter uit op een ramp. Het eerste ‘incident' vindt plaats in Jaffa. De stad wordt snel ingenomen, maar de andere kant van de verovering, de moorden, plundering en verkrachtingen, zorgen ervoor dat de veldheer Napoleon ook vanuit een ander standpunt bekeken wordt. De gruwel wordt nog erger, als hij een paar duizend gevangen genomen Turken laat executeren.
Zijn opmars gaat echter verder het Heilige Land in. Deze benaming voor Syrië gebruik ik nu, omdat de veldtocht van Napoleon vaak wordt vergeleken met de eerdere veldtochten van de kruisvaarders tegen de Turken. Het Franse leger stuit op de vesting Saint Jean d'Acre. Een oude schoolvijand van Napoleon, de overloper Philipeaux, heeft de leiding in handen van de verdediging in de stad. Van de zeezijde wordt de stad ook verdedigd door een Engels eskader onder het bewind van Sydney Smith. De bestormingen van het Franse leger worden allemaal afgeslagen. Aan beide zijden zijn hevige verliezen. Na twee maanden moet Napoleon terugtrekken, verslagen door zijn eigen militaire blunders.
Terug in Cairo wordt Napoleon als overwinnaar en held ontvangen. Dit is te danken aan zijn zelfverzonnen voorstelling, die hij, in prima Arabisch, aan het volk opdist: de veldtocht is fantastisch gelukt, van Acre is geen steen op de andere blijven staan, zo erg, dat je niet kan zien dat er ooit een stad heeft gestaan.
Slag van Aboekir
Vijf weken later verschijnt echter het Turkse leger in het kamp van de Fransen. Op dezelfde plaats waar eerst de Franse vloot werd verslagen door Nelson, in Aboekir, wordt nu een bloedige strijd tussen de Fransen en de Turken uitgevochten. Het Turkse leger was echter niet goed opgesteld, waar de Fransen gebruik van maakten. De Turken werden de zee in gedreven. 6000 doden en 4000 gevangenen was het resultaat. Niet een aanvaller ontkwam.
Kort na de slag van Aboekir komt Napoleon te weten hoe de stand van zaken in Europa is en neemt het besluit om terug te keren. Hij laat het leger, dat door het Directoire al ten dode was opgeschreven, achter en keert terug naar Frankrijk.
Als Napoleon op 9 oktober 1799 weer terugkomt in Frankrijk vanuit Egypte, komen zijn broer Jozef en zijn echtgenote Joséphine hem tegemoet. Jozef om Napoleon in te lichten over de politieke situatie van Frankrijk en het wangedrag van Joséphine, Joséphine om haar zwager voor te zijn. Joséphine neemt echter de verkeerde weg en treft Napoleon dus pas als ze weer thuiskomt. Tegen alle verwachtingen in vergeeft Napoleon Joséphine voor de zoveelste keer.
Hoofd op het spel
Sinds de overbekende Revolutie van 1789, is het bewind in Frankrijk zwak gebleven. Hier ziet Napoleon dan ook zijn kans. Met de populariteit die hij bij het volk geniet, ziet hij de mogelijkheid om de macht te grijpen.
De plannen voor die staatsgreep komen niet van hemzelf, maar van Sieyès. Die zocht alleen nog een man om zijn plannen ook daadwerkelijk uit te voeren. En het feit dat het Napoleon was, zegt niets. Sieyès had namelijk in eerste instantie gedacht aan Joubert, maar die was gesneuveld. Ook Moreau en Augereau stonden hoger in het lijstje van Sieyès, maar die vielen af, omdat ze niet de goede eigenschappen hadden. Ook Bernadotte, de toenmalige minister van Oorlog, haakte af. Hij had geen zin zijn hoofd op het spel te zetten (letterlijk!). Napoleon was dus de enige in gelijke rang, die overbleef om te doen wat de anderen niet konden of durfden.
Le Directoire est mort, vive Napoleon
De staatsgreep van Napoleon wordt ook wel de Staatsgreep van Brumaire genoemd. Dit, omdat de staatsgreep van Napoleon plaatsvond op de achttiende Brumaire, volgens de Franse tijdrekening, wat gelijk staat met 9 november in onze huidige jaartelling. Op die dag zorgde Sieyès ervoor, dat de Raad der Ouden, zij het met enige druk, Napoleon benoemde tot opperbevelhebber over de troepen. Napoleon stormde toen niet lang daarna met zijn legers Parijs binnen. Diezelfde avond besloot de Raad van Vijfhonderd, waarvan Lucien, Napoleons broer de voorzitter was, dat Napoleon zich verdienstelijk had gedragen voor volk en vaderland en dat het Directoire opgehouden had te bestaan.
Democratische alleenheerser?
Napoleon neemt al snel na zijn staatsgreep de leiding stevig in handen, met behulp van het leger, en zet een goed propaganda stelsel op. Er wordt een driemanschap ingesteld, met Napoleon, Sieyès en Roger-Ducros. Napoleon begint gelijk te werken aan een groots project, waar we nu nog mee te maken hebben: de Code Napoleon, die ook voor onze grondwet de basis vormde. Het originele ontwerp van de Code Napoleon komt van Sieyès, die het ontwerp heel anders heeft bedoelt dan dat wat Napoleon er van gemaakt heeft. De Code Napoleon was een nieuwe grondwet, waarin onder andere werd vastgesteld dat ieder mens gelijkwaardig is voor de wet en waarin bepaald werd dat mensen niet meer gevangen gezet konden worden zonder dat er eerst een rechtszaak was geweest. Maar ondanks deze goede zaken bleef Napoleon alleenheerser, van volksvertegenwoordiging en algemeen kiesrecht moest hij niets hebben. Een voorbeeld daarvan, is dat de Code Napoleon eigenlijk door een volksstemming goedgekeurd zou moeten worden, maar voor de stemming was de uitslag al bekend. De grondwet was dus zeer goed bedoelt, maar omdat Napoleon nog steeds alleenheerser was, was er geen sprake van een echte democratie.
Macht door oolog & vrede
Al snel na zijn staatsgreep wordt Napoleon Eerste Consul, aan wie hij net in zijn Code Napoleon alle macht had gegeven. De Tweede en Derde Consuls waren Cambacérès en Lebrun. Hij regeerde theoretisch gezien niet alleen, maar dat was echt alleen theoretisch. Hij verdeelde de ministersposten. Enkele ministers hebben later nog een belangrijke rol gespeeld in de geschiedenis van Frankrijk, een van die ministers is Talleyrand, de minister van Buitenlandse Zaken. De ministers handelden alleen op bevel van Napoleon, ze overlegden niet in de ministerraad.
In 1802 werd Napoleon benoemd tot Consul voor het leven, waarmee de macht hem dus niet meer ontnomen kon worden. Veel mensen denken dat Napoleon dit alleen heeft kunnen bereiken door zijn vele militaire successen, sommige bekender dan de anderen, maar dat klopt niet helemaal, het heeft er wel mee te maken. De belangrijkste reden is, dat Napoleon eindelijk na 10 jaar van oorlog vrede wist te bewerkstelligen in Frankrijk. Een andere reden is de economische crisis van 1789, die uiteindelijk tot de Franse Revolutie leidde; na alle malaise van de Revolutie wilde het graag weer stabiliteit in het land. Dit was precies wat Napoleon beloofde.
Toen Napoleon eenmaal Consul voor het leven was, was de stap naar het keizerschap niet groot meer, en in 1804 werd hij door de Senaat benoemd tot Keizer Napoleon I.
Het verzet tegen Napoleon vanuit het buitenland is vooral aan hemzelf te wijten. Al snel nadat hij de macht in handen kreeg, probeerde hij de betrekkingen met Engeland en Duitsland te verbeteren. Maar, toen zijn vredesbrieven onbeantwoord bleven, greep hij gelijk naar de wapens.
Slag bij Marengo
Napoleon verzamelde een leger, en trok over de Sint-Bernards pas. Op de pas kwamen ze bij Ford Bard, waar het leger uiteindelijk omheen moest trekken, omdat het te goed verdedigd was. Hierbij moest wel het grootste gedeelte van de artillerie achtergelaten worden. Pas later kreeg hij er weer een paar kanonnen bij; tot 12 juni 1800 had hij met zes Franse en een paar Oostenrijkse stukken rondgetrokken, tegen de ruim 300 van de Oostenrijkse generaal Melas.
Bij Marengo komt het tot een treffen tussen de beide legers van Napoleon en Melas. De slag tussen de Fransen en de Oostenrijkers speelde zich af in twee fasen. In de eerste fase van de strijd leden de Fransen een nederlaag, maar uiteindelijk werd de strijd toch door hen gewonnen. Deze overwinning is te danken aan het ingrijpen van Desaix, die eerder door Napoleon er op uit was gestuurd met een paar duizend man en tijdens de strijd terug werd gehaald. Als hij halverwege de middag aankomt op het slagveld, krijgt het staande Franse leger weer nieuwe moed en met de versterkingen erbij weten ze de Oostenrijkers terug te slaan. Desaix zelf werd in het gevecht onmiddellijk door een kogel in het hart getroffen, hij heeft deze overwinning van Frankrijk met zijn leven moeten betalen.
De slag bij Marengo is onder historici zo bekend geworden, omdat er in de verslagen ervan veel gerommeld is, voornamelijk door Napoleon zelf, die natuurlijk niet in de verslagen wilde zien, dat het leger bijna was verslagen door een fout van hun leider. Napoleon had namelijk Desaix er op uit gestuurd, terwijl al een groot gedeelte van het leger op expeditie was.
Vrede met Rusland en Engeland
Deze overwinning, en de overwinningen van Moreau in Duitsland en Dupont in Italië, zorgden ervoor dat op 9 februari 1801 een vrede werd gesloten. Hierdoor steeg de populariteit van Napoleon bij het volk nog meer, een populariteit die nog groter zou worden, als ook met de laatste vijanden van Frankrijk: Engeland en Rusland, een vredesakkoord gesloten kon worden. Met Rusland was Napoleon al een tijd in onderhandeling en die vrede werd dus al snel gesloten.
Engeland kwam echter in het voordeel, doordat in de nacht van 23 op 24 maart van dat jaar Paul I van Rusland werd vermoord. De moord is waarschijnlijk gepleegd door hooggeplaatsten, die zich bedreigd voelden door zijn wispelturigheden en zijn politiek afkeurden. Want door zijn politiek konden ze hun koren en hout niet verkopen, omdat Engelse koopvaarders de Russische havens niet meer aandeden, sinds Rusland een akkoord had bereikt met Frankrijk. Deze informatie is belangrijk, omdat de bekende oorlog van 1812 begonnen is om ongeveer dezelfde reden. Nauwelijks een week na de moord, zeilden Nelson en Parker met een vloot de Sont in, waar ze de Deense vloot vernietigden en Kopenhagen bombardeerden, omdat Denemarken dreigde over te hellen naar de Frans-Russische zijde.
Engeland helde toch ook steeds meer over tot vrede, vanwege een sterk verslechterende economie. Egypte en Malta werden teruggegeven aan de ‘rechtmatige eigenaar' (respectievelijk Turkije en de orde van St. Jan) en ook met Rusland werd vrede gesloten. Op 25 maart 1802 werd eindelijk de vrede met Engeland (de vrede van Amiens) gesloten.
Na vrede komt oorlog: de Derde Coalitie-Oorlog
Ondanks het feit dat er nu vrede heerste in Europa, was er in de diplomatieke kringen nog veel onrust. Het is dan ook niet verwonderlijk, dat Oostenrijk, Rusland en Engeland, wat meer naar elkaar toegroeiden; de Derde Coalitie tegen Frankrijk is geboren.
In 1803, op een receptie waar ook het corps diplomatique aanwezig was, viel Napoleon uit tegen de Engelse afgezant Whitmore. Engeland verklaarde officieel dat ze geen betekenis aan deze gebeurtenis hechtten, maar bij de daarop volgende discussies tussen Engeland en Frankrijk bleek dat het incident toch niet vergeten en vergeven was. Frankrijk had zich sinds het verdrag van Amiens te ver uitgebreid, zodanig dat Engeland zich er niet meer in kon berusten. Het eiste onder andere de terugtrekking van het Franse leger uit Holland en Zwitserland.
Op 12 mei 1803 vertrok Whitmore uit Parijs en nog geen week later begon de oorlog tussen Engeland en Frankrijk. Napoleon deed het zo voorkomen, dat Engeland was begonnen, en dat hij niets anders kon doen dan zichzelf en Frankrijk verdedigen. Deze oorlog zou pas eindigen op het slagveld van Waterloo en hij breidt zich al snel uit tot Europees niveau. Deze Derde Coalitie-Oorlog gaf aan Napoleon enorm veel aanzien, van het Franse volk, maar vertoonde ook duidelijk de Europese omsingeling van Frankrijk. In 1805 sloten Engeland en Rusland een verdrag en ook met Zweden en Napels werden gesprekken gevoerd, in 1804 sloot Pruisen een verbond met Rusland en in 1805 sloot ook Oostenrijk zich bij de Engelsen en Russen aan. De Derde Coalitie-Oorlog kent twee bekende slagen tussen Frankrijk en de Coalitie: Austerlitz en Trafalgar.
De zeeslag bij Trafalgar
Deze slag was de grote dag voor de Engelse admiraal Nelson, zelf gesneuveld in de slag, en een grote nederlaag voor Frankrijk. Een herinnering aan deze overwinning aan Engelse zijde is nog steeds te vinden in de vorm van Nelson's Column op Trafalgar Square in Londen. De overwinning van Nelson en de nederlaag aan Franse zijde was vooral te danken aan de inferioriteit van de Franse admiraal. De Franse vloot kon niet tegen de Engelse op, dus was het raadzaam om steeds te wijken voor de aanstormende Engelse vloot, totdat hij Cádiz moest binnen vluchten, omdat hij niet verder kon uitwijken.
Napoleon werd over deze daad zo woest, dat hij beval om Villeneuve, de Franse admiraal, te vervangen. Dit bevel dreef Villeneuve tot de wanhoopsdaad om Nelson aan te vallen. Bovendien was hem ook bevolen Nelson aan te vallen zodra hij in de minderheid zou zijn. En aangezien Nelson net zes schepen naar Gibraltar had gestuurd, kwam het schepenaantal op 27 schepen aan Engelse zijde, tegenover 33 aan de Franse zijde te staan. Villeneuve kan deze nederlaag niet verdragen en pleegt zelfmoord.
Slag bij Austerlitz
De slag bij Austerlitz speelde zich af op het land. Bij het uitbreken van deze ‘vastelandsoorlog' hadden de Oosterijkers drie legers opgesteld, de hoofdmacht van ongeveer 90.000 man in Italië, een kleiner legertje van 25.000 man in Tirol en een leger van 70.000 man in Duitsland. Deze drie legers stonden onder het bevel van drie aartshertogen, die naar Oostenrijkse opvattingen met hun ‘blauwe bloed' ook gelijk de gave van strateeg hadden gekregen. Deze opvatting verklaart mede de reeks nederlagen aan de kant van de Habsburgers.
Napoleon joeg zijn legers op de voor hem gebruikelijke manier de oorlog in; de troepen werden onvoldoende gekleed, onvoldoende geschoeid, onvoldoende gevoed het land in gejaagd om de overwinning te behalen die Napoleon zijn roem op zou leveren. Het Franse leger heeft op deze tocht dan ook verschrikkelijk moeten lijden, voornamelijk door de invloeden van het weer, die na oktober ondraaglijk werden. Deze omstandigheden van het Franse leger waren verschrikkelijk, maar met de Oostenrijkse legers was het nog erger gesteld! Voor Napoleon werd de politieke situatie ook steeds slechter. Rusland en Pruisen wilden met Frankrijk bemiddelden, maar als Napoleon die bemiddeling niet aanvaardde, zouden zij zich met 180.000 man bij de overige legers aansluiten, om tegen Napoleon te strijden.
Napoleon bij Austerlitz
Napoleon begrijpt dat haast geboden is en dus zweept hij zijn legers tot het uiterste om een snelle overwinning te behalen. Al snel komt het Franse leger in Wenen aan, vanwaar het snel doortrekt naar Moravië, waar de keizers aan de onderhandelingen beginnen. Die onderhandelingen leiden tot de bekende slag bij Austerlitz op 2 december 1805, waar Napoleon de Russische en Pruisische legers verpletterend verslaat.
De Vierde Coalitie
Na deze slag bij Austerlitz is het weer tijdelijk vrede in Europa, maar al snel wordt de Vierde Coalitie tegen Frankrijk gesmeed, door Engeland en Rusland, waar ook Pruisen zich op 15 september 1806 bij aansluit. Deze Vierde Coalitie is het begin van weer een reeks veldslagen, die de Franse legers dit keer naar Polen leiden. Op 9 juli 1807 wordt er, na een reeks bloedige veldslagen, weer een vrede gesloten. Na deze vrede gaat het bergafwaarts met Frankrijk, de zogenaamde Magere Jaren breken aan, met als hoogtepunt (of juist dieptepunt) de veldtocht en verpletterende nederlaag in Rusland.
Engeland vernieuwd: Canning en Castlereagh
Toen Napoleon op 27 juli 1807 na een afwezigheid van tien maanden weer terugkwam in Parijs, leek de toekomst er rooskleurig uit te zien. Vrijwel het hele vasteland van Europa was bevriend met, of in ieder geval afhankelijk van Frankrijk. Maar Engeland ging, na het succes bij Trafalgar, weer met hernieuwde moed de strijd aan tegen de Fransen. Zo kwamen er een paar nieuwe gezichten in het bestuur van Engeland, onder andere Canning en Castlereagh.
Canning hield van een harde aanpak. Hij was ook de man die het besluit nam om Kopenhagen te bombarderen en de Deense vloot in brand te steken, toen Denemarken over dreigde te hellen naar Frans-Russische zijde. Ook Castlereagh, die de nieuwe minister van Oorlog was geworden, deed goed werk. Hij versterkte het leger zo, dat een expeditiekorps kon worden gevormd, dat op het vasteland uitstekende diensten zou bewijzen. Zulke uitstekende diensten, dat ze bij Waterloo de vijand op eigen terrein hebben verslagen.
Problemen in Spanje & Portugal
Begin 1808 begon Napoleon met de uitvoer van zijn plannen tegen Portugal. Portugal was economisch gezien afhankelijk van Engeland en de uitvoering van het Continentaal Stelsel dwong Napoleon om daar een einde aan te maken.
Maarschalk Junot kreeg 27.000 man mee om de regering in Lissabon aan te pakken. Deze Junot miste elke vorm van militaire bekwaamheid en was in allerlei schandalen verwikkeld. Het leger dat hij meekreeg bestond uit onervaren soldaten, die nog nooit een slag hadden uitgevochten. De problemen lieten dan ook niet lang op zich wachten. Toen het leger uiteindelijk Lissabon introk, was het niet meer dan en troep uitgeteerde stumpers, ondermijnd door koorts, onder de modder in lompen gekleed en met verroeste wapens, zonder enige vorm van orde of discipline. Terwijl Junot in Lissabon doet, wat van hem verwacht werd, concentreert Napoleon zich op de oorlog in Spanje, die begin 1808 was begonnen. Op 1 juni 1808 heeft Napoleon 100.000 man in Spanje gelegerd. De regering van Spanje valt uiteindelijk en alles lijkt weer voorspoedig te gaan.
Maar het noodlot slaat toch toe. De nieuwe koning van Spanje, hij was net acht dagen in functie, beveelt een deel van Spanje te ontruimen, waardoor Napoleon zeventienduizend man verliest. Een paar weken later vallen de Engelsen Portugal binnen en verslaan het leger van Junot. De Fransen verlaten Portugal zo snel mogelijk en laten het land aan de Engelsen over. Ook in Spanje gaat het daarna van kwaad tot erger. Als Napoleon weg moet uit Spanje, voor een overleg met Alexander van Rusland in Erfurt, keert hij niet weer terug naar Spanje, maar laat Joseph, zijn broer, daar de bevelen uitdelen, waar niemand naar luisterd. Napoleon concentreert zich dan op de opkomende dreiging van Russische zijde, terwijl de Spanjaarden tegen Frankrijk in opstand komen, geholpen door de Engelse generaal Wellesly.
Vrede van Schönbrunn & twee jaar rust
Een kleine stap verder, naar 1809. Het jaar waarin het zoveelste conflict tussen Frankrijk en Oostenrijk ontstond. In april 1809 trokken de Oostenrijkse legers Beieren binnen, waar zij even hard door de Franse legers weer uit werden gedreven. Voor de tweede keer trokken daarna de Franse leger Wenen binnen. De grootste krachtmeting vond plaats bij Asperen, op 22 mei, waar Napoleon werd overwonnen. In Schönbrunn wordt een vrede getekend, waarna het twee jaar betrekkelijk rustig is.
De oorlog tegen Engeland en Spanje gaan onverminderd voort, maar er gebeurt niets speciaals, op het gebeid van oorlog tenminste. Napoleon verbreekt zijn huwelijk met Joséphine, die hem geen nakomelingen kan geven, en trouwt met Marie-Louise. In die twee jaar van betrekkelijke rust, werden er ook steeds meer gaten ontdekt in het Continentaal Stelsel. De Engelsen vonden steeds meer manieren om toch hun goederen met het vasteland te kunnen verhandelen. Een van deze ‘gaten' in het Stelsel, hebben uiteindelijk geleid tot de meest vernederende veldtocht van Napoleon, de Russische veldtocht van 1812 De oorzaak voor de veldtocht naar Rusland is vrij lastig te vinden. Napoleon had immers vrede gesloten met Rusland. De oorzaak en ook de aanleiding moeten gezocht worden in de strijd tussen Engeland en Frankrijk, die nog steeds voortduurde. Om ervoor te zorgen dat Engeland geen oorlog meer kon voeren, moest Napoleon er voor zorgen dat Engeland niet meer kon handelen met het vasteland van Europa.
Dit had Napoleon bewerkstelligd door het Continentale Stelsel in te voeren. De hele kustlijn van Europa was in Frans bezit en door zijn alliantie met Rusland, liep die, voor Engeland onbereikbare, kustlijn tot ver in Rusland. Napoleon maakte echter een fout, door het groothertogdom Oldenburg te annexeren, waar een familielid van de Russische Tsaar Alexander regeerde. Dit tastte de familiebanden van Alexander aan en was ontstemd over deze actie van Napoleon. In theorie bestond de Frans-Russische alliantie nog steeds, maar Napoleon wist dat hij op Rusland niet meer kon rekenen. Er zat dus een groot lek in zijn Continentaal Stelsel en via dat lek kon Engeland handel voeren en dus de oorlog tegen Frankrijk voortzetten. Dit is de aanleiding geweest voor de veldtocht van Napoleon naar Rusland in 1812. Beide landen bereiden zich voor op de oorlog, terwijl in theorie de alliantie nog steeds bestaat. Daarom zorgen beide landen er voor dat de ander niets van de voorbereidingen merkt. Dan, na een half jaar van bevelen, orders en voorbereidingen, is het in juni 1812 zo ver.
Kunst & oorlog
De veldslag in Rusland is op verschillende manieren de geschiedenis in gegaan. Één daarvan is door het muziekstuk ‘1812', een ouverture van Tschaikowsky, waarin de slag tussen de Fransen en de Russen op een magnifieke manier wordt vertolkt, onder andere door de volksliederen van beide landen te gebruiken als herkenningsmelodieën. De Russische schrijver Tolstoj heeft de opmars van de Franse legers richting Rusland, beschreven als een stormvloed die met grote hoeveelheden mensen, onderverdeeld in verschillende legers kwam. Die vergelijking is niet vreemd, het leger van Napoleon bestond uit soldaten van alle veroverde landen: Duitsers, Italianen, Fransen, Walen, Portugezen, Hollanders, Kroaten, Zwitsers; en op de flanken Pruisen en Oostenrijkers. Het is zelfs zo, dat van de ongeveer 500.000 soldaten die het leger telde, de Fransen sterk in de minderheid waren. Het grootste gedeelte bestond uit Duitsers. Napoleon maakte echter gelijk al een fout, door de meest onbetrouwbare manschappen op de flanken te zetten. Bij de opmars ging dat goed, maar bij de terugtocht heeft dit het leger ernstig in gevaar gebracht.
Verschroeide aarde
Nog voor er ook maar één schot is gelost, komt het leger al in de problemen. De voedselvoorziening blijkt in de praktijk niet zo te werken als op papier beschreven is. De soldaten plunderen het land, voeren onrijp graan aan hun beesten, waardoor duizenden slachtoffers vallen, ook onder de soldaten zelf, nog voor het tot een strijd is gekomen. Als ze dan eindelijk het barre Rusland in trekken, wordt de situatie alleen nog maar slechter. De soldaten plunderen de dorpen, breken de huizen af, de voedsel- en drinkwatervoorziening wordt alleen maar slechter. De soldaten moeten daarom vervuild water drinken, waardoor de meest vreselijke ziekten uitbreken. Na 14 dagen is Napoleon al 135.000 man kwijt, alleen door ziekte en desertie.
Als Napoleon met zijn legers bij de eerste grote vestingstad aankomt, Wilna, denken de soldaten dat ze weer als vanouds kunnen vechten en dat ze in de stad genoeg voedsel en drinkwater kunnen vinden, waarmee ze de ziekten kunnen tegengaan. Maar, als ze in de stad aankomen, is die verlaten, geen Russen. En de voorraadschuren staan in brand, zodat er nog geen voedsel te vinden is. Deze tactiek, hij wordt ook wel de tactiek van de verschroeide aarde genoemd, van terugtrekken en alles vernielen wat de vijand zou kunnen helpen, werd door de Russen toegepast. Telkens als Napoleon bij een stad aankwam, waar hij dacht een nieuw voedseldepot te kunnen vinden om zo zijn leger uit de malaise te redden, bleek de stad verlaten en de voorraden verbrand. Sommige boeken beschrijven deze Russische tactiek als een slim uitgedachte tactiek, waarin alle lof wordt toegekend aan de Russen. De waarheid echter ligt iets anders. De Russen weten dat ze niet tegen het ontzaglijke leger van Napoleon op kunnen. Daarom rest hun maar een mogelijkheid om te overleven, namelijk de terugtocht. De omvang van zijn leger heeft Napoleon dus uiteindelijk de kop gekost.
Laatste overwinning: Smolensk & Borodino
De tijd tikt door, Napoleon weet dat hij moet zorgen om voor de winter uit Rusland te zijn, maar zonder oorlogsbuit terugkomen in Frankrijk is te vernederend. Op 13 augustus breekt het leger op, voor een laatste mars naar Smolensk, waar twee Russische legers zich hebben verzameld. Napoleon had een mooie tactiek uitgedacht: de vijand voorbij marcheren, de linkervleugel omvatten en zo de terugweg naar Moskou afsnijden. Deze manoeuvre mislukte echter, door een paar factoren. De manoeuvre was er op berekend, dat Smolensk verdedigd zou worden. De Russen staan inderdaad het Franse leger op te wachten en een bloedige strijd ontwikkeld zich, tot ‘s avonds laat.
Als Napoleon de volgende dag de slachting wil voortzetten, zijn de Russische legers vertrokken, Smolensk achterlatende als een brandende fakkel. De hele stad ligt vol met lijken en vele soldaten van het Franse leger sterven door vervuild water uit de bronnen van Smolensk. Napoleon besluit om toch door te gaan naar Moskou, om een groots succes te behalen. De weg van Smolensk naar Moskou is gemakkelijk en goed begaanbaar. De legers van Napoleon staan dan ook al snel in Moskou. Het Russische leger, onder bevel van Koetoezow, houd stand en de zo lang verwachte slag kan eindelijk beginnen. Voor de poorten van Moskou ontwikkeld zich de bloedige slag om Borodino, het dorp waar het gevecht zich afspeelde, die ternauwernood door de Fransen wordt gewonnen. Op 14 september trekt het leger van Napoleon eindelijk Moskou binnen, de laatste overwinning die Napoleon heeft behaald.
Gruwelijke terugtocht
Vijf weken nadat Napoleon Moskou is binnengetrokken, trekt het Franse leger weer terug richting Frankrijk. Vijf weken te laat, zoals later zal blijken. In Moskou heeft het leger zich goed voorzien van voorraden en nieuwe paarden, maar op het traject Moskou-Smolensk slaat het noodlot al weer toe. De paarden kunnen de lasten niet dragen, waardoor complete artillerie divisies achterblijven. De gewonden die niet op eigen krachten mee kunnen met de rest van het leger, wordt zonder pardon achtergelaten. Als de Russen weer langs Borodino trekken, liggen alle lijken van de vorige slag er nog, zestigduizend rottende lijken herinneren het Franse leger aan deze bloedige slag.
Napoleon aan het einde van zijn loopbaan. Zijn hoed is een Russische adelaar. Zijn gezicht bestaat uit lijken. Op zijn jasje zit een gifspin, die symbool staat voor de moordzucht van de kleine korporaal. En toen deed de beslissende factor in de ondergang van het Franse leger zijn intrede: de kou. Het is niet zo, dat het Franse leger is verslagen alleen door de winter. Hierboven staat al beschreven hoeveel verliezen het leger op de heenweg te verduren heeft gekregen, door honger en veldslagen, op de terugweg was dat hetzelfde, alleen hierbij speelde ook de kou een belangrijke rol. Napoleon heeft deze smoes zelf de wereld in geholpen. Gelijk toen hij terug was in Frankrijk kwam hij met het verhaal dat zijn leger onoverwinnelijk was tegen mensen, maar tegen de elementen niet op kon.
Als het leger, dat eens ruim een half miljoen soldaten telde in Smolensk aankomt, waar ze hoopten voedsel te vinden, telde het nog maar een kleine 40.000 man. Honderden soldaten bleven ‘s ochtends na een stop bevroren achter, doordat de temperatuur al dagen niet meer boven het vriespunt was gekomen. En daar boven op, krijgt het leger ook nog korte aanvallen van de kozakken te verduren, die het leger opjagen, zonder dat ze het tot een echte veldslag laten komen. Dan komt het leger uiteindelijk aan op die plaats, die in geen enkele beschrijving van Napoleons veldtocht naar Rusland ontbreekt: de Berezina. Deze rivier was nog niet dichtgevroren, waardoor het leger in de problemen komt. Achter zich Koetoezow, die het Franse leger als sinds het vertrek uit Moskou achtervolgde, links en rechts ook Russische legers en voor zich de ijskoude rivier de Berezina, waarin de pontoniers zo snel mogelijk proberen een brug te slaan. De Russische legers rukken op en het Franse leger probeert zo snel mogelijk de rivier over te steken. Wat niet over de brug kan, probeert zwemmend de overkant te bereiken. Door de ijskoude stroom sterven nog eens duizenden soldaten van het Franse leger. Meestal eindigt een beschrijving over de Russische veldtocht van Napoleon bij de overtocht over de Berezina. De rivier die de laatste slag toekent aan het eens zo grote leger. Maar, het leger was nog maar net ter hoogte van Minsk, een heel eind van Frankrijk verwijderd. En pas nu trad de winter echt in. Temperaturen van 28 graden onder nul worden gemeten, hele divisies vriezen weg in een nacht. Dan neemt Napoleon een belangrijke beslissing. Hij besluit om het leger te verlaten en alleen terug te keren naar Frankrijk.
Het leger trekt verder, een spoor van lijken achterlatend, tot ze op 9 december in Wilna aankomen. Een dag later verschijnen ook de kozakken en er beginnen hevige gevechten in de straten van Wilna, tussen de Fransen en de Russen. Ongeveer 10.000 man verlaat Wilna niet meer, althans niet levend. Met tientallen tegelijk worden de lijken de stad uitgesleept, om in massagraven begraven te worden. De komst van de legers zorgt er ook voor, dat de tyfus uitbreekt in Wilna, waardoor ook vele onschuldige burgers sterven. Als de graven vol zijn, worden de lijken midden in de stad verbrand. Het troepje mannen wat de stad verlaat kan nauwelijks nog een leger genoemd worden, het is een bende wat verder trekt richting Frankrijk. Als het leger de rivier de Njeman, de grens tussen Rusland en Polen, overtrekt, denken ze dat ze het ergste gehad hebben. Maar dan treft een nieuwe vijand de Fransen: de vlektyfus. Honderden soldaten, die alle gevaren en ontberingen hadden overleefd, moeten het hier ontgelden. Slechts een paar honderd man komt uiteindelijk in hun thuisland aan. De verliezen van Franse kant waren dus enorm, maar die aan de Russische kant waren nog groter. Ruim een miljoen mensen zijn gesneuveld aan de Russische zijde.
Napoleon is nog maar net terug van zijn mislukte veldtocht naar Rusland, als de Zesde Coalitie tegen Frankrijk gevormd wordt. Engeland, Rusland en ook Pruisen sluiten een verbond tegen Napoleon. Napoleon raapt een legertje bij elkaar en gaat de Pruisen tegemoet, die ook een leger gevormd hebben. Alhoewel, het woord leger te veel eer is voor de bijeen geraapte horde opgewonden boeren, maar toch kost het Napoleon veel moeite om ze te verslaan.
Op 4 juni 1813 sluit Napoleon een wapenstilstand, om een heleboel redenen, die zelfs nu nog steeds niet duidelijk zijn. Het enige wat we over die wapenstilstand zeker weten, is dat het een misrekening was, van de zijde van Napoleon. Hij had geen besef van de grootte van zijn leger, en wist ook niet in hoeverre Oostenrijk gereed was in te grijpen. Hij onderschatte de betekenis voor het herstel van zijn verslagen tegenstanders. Metternich maakte van de situatie gebruik, door een ‘bemiddeling' aan te bieden. De voorwaarden waren niet mis; het gezag van Frankrijk in Duitsland, Polen, Holland en Spanje wed geëlimineerd en er kwam een einde aan de hegemonie in Zwitserland. Deze voorwaarden betekende een gigantische nederlaag voor de keizer, een nederlaag die Napoleon niet kon hebben, omdat zijn dictatuur was gebouwd op succes en niet op nederlagen. De wapenstilstand eindigt dan ook snel, op 10 augustus. Napoleon heeft dan drie legers tegenover zich staan. De Oostenrijkers verslaat hij zelf, bij Dresden. Dit succes wordt teniet gedaan door de nederlaag van zijn maarschalken.
Coalitie staat aan de grens, gebrek aan geld & vertrouwen
In het voorjaar van 1814 is Frankrijk weer even ver als in 1793. De legers van de Coalitie staan aan de grens van Frankrijk en het land zelf is weer één grote belegerde vesting. Met als enige verschil, dat de vijand dit keer bekend is met de Franse tactieken en dat de Franse legers niet meer zo bereid zijn om te vechten als in 1793.
Napoleon, die voor de verandering is afgebeeld als een klein mollig ventje, en niet als een heldhaftige gespierde kerel Intussen moest Napoleon de verdediging organiseren, om de Pruisen, Russen en Oostenrijkers buiten de deur te houden. Maar de handel in Frankrijk stagneerde, de financiën daalden in een steeds groter tempo. Eerder kon hij Duitsland en Italië plunderen, om zo aan materiaal te komen, maar dit keer moest alles uit Frankrijk zelf komen.
En daarbovenop verloor het Franse volk zijn vertrouwen in hun leider. De jeugd verzette zich tegen de dienstplicht, de overheidsinstanties nemen geen initiatieven meer enz. Er is nog maar één manier om Frankrijk te redden en dat is door af te treden, wat hij wel doet, maar een paar maanden, honderden miljoenen francs en tienduizenden doden te laat.
Napoleon gaat naar Elba
Eind januari neemt hij afscheid van zijn vrouw en kind, voor altijd, en vertrekt naar het leger. Hij probeert te redden wat er te redden valt, maar overal waar de vijandelijke legers verschijnen, geven de Fransen zich over. Begin februari lijkt het allemaal al verloren, maar de Coalitie legers splitsen zich op, om de voedselvoorziening beter te kunnen regelen. Napoleon maakt hier gebruik van, door hier en daar een kleine overwinning te behalen, die de vijand wel ontmoedigen, maar Frankrijk niet kunnen redden. De opmars van de Coalitie is niet te stuiten en voor het eerst sinds vier eeuwen staat de vijand weer in Parijs.
Dan komt de Senaat weer in actie, jarenlang hadden ze niets in te brengen; deden ze wat Napoleon hun opdroeg, maar nu keren ze zich tegen Napoleon. Ze vertellen Napoleon dat het leger genoeg van hem heeft, dat Frankrijk hem niet langer accepteert en dat hij zo snel mogelijk het land dient te verlaten. De Senaat doet hem een aanbod: Elba en een jaargeld voor hem en Parma voor Marie-Louise en het kind. Napoleon kan niet anders dan toestemmen en zo verdwijnt hij uit Frankrijk. Zijn plaats wordt ingenomen door Lodewijk XVIII en de regering doet er alles aan om er voor te zorgen dat Napoleon Bonaparte niet meer wordt dan een vage herinnering Over de Honderd Dagen valt op zich niet veel te melden, maar datgene wat te melden is, is toch belangrijk genoeg. Er zijn weinig Fransen die niet weten waar je het over hebt, al heb je het over Les Cent Jours. Deze Honderd Dagen zijn zeer typerend geweest voor het karakter van Napoleon. Waarom? Dat wordt in de volgende tekst wel duidelijk.
Schijnheilig doen in gevangenis zonder slot
Toen Napoleon in 1814 verslagen werd en ontheven van zijn functie als keizer, generaal en de rest van het lijstje, werd hij verbannen naar Elba. Hij had zijn eigen legertje meegenomen naar Elba, wat toegestaan werd, zolang ze maar geen dreiging vormden. Groot was het legertje niet, 1600 man ter land en 129 ter zee.
Napoleon als Robinson Crusoe op het eiland ELba
Napoleon had al voor zijn vertrek naar Elba het plan opgevat om daar niet tot zijn dood te blijven, maar zeer kunstig had hij voorgewend zich in zijn lot te schikken. Hij maakte plannen, alsof hij er verzoend mee was, zijn verdere leven op Elba te slijten. Echter, de Engelse bewaker Campbell vertrouwde hem niet helemaal en stak naar Italië over, om zijn vermoedens te melden. In Italië kreeg hij te horen dat hij zich onnodig druk maakte en dat Napoleon niet zou vertrekken, iedereen in Frankrijk was hem al vergeten. Toen Campbell terug was op Elba, was Napoleon al twee dagen weg. Op 1 maart 1815 stond Napoleon weer in Frankrijk.
Terug als keizer
Lodewijk XVIII, de koning van Frankrijk, werd door zijn raadgevers opgedragen Napoleon tegemoet te rijden, toen bekend werd dat hij weer in Frankijk was, om te vragen wat hij hier kwam doen, in de hoop dat hij daarop beschaamd terug zou keren naar Elba. Lodewijk koos echter een andere weg en vluchtte weg naar Gent. Op 20 maart zat Napoleon weer in Parijs en was het Keizerrijk hersteld, voor drie maanden.
Hij pakt zijn oude regime al snel weer op, brengt een leger samen van soldaten die nog in hem geloven. Alleen het volk staat niet meer achter hem, wat blijkt uit de extreem lage opkomst van een volksstemming en de kreten die worden geroepen tijdens een parade. Het volk roept "Vive la France", in plaats van het ondubbelzinnige "Vive l'Empereur". Door deze gebeurtenissen raakt Napoleon zijn zelfvertrouwen wat kwijt, terwijl de Engelse, Nederlandse en Pruisische soldaten al in België staan, een kwart miljoen man sterk, en de Russen en Oostenrijkers naderen de Rijn en de Alpen al, meer dan een half miljoen man sterk. Hij weet het wel voor elkaar te krijgen, om binnen een paar weken een leger van een kwart miljoen man op te roepen, maar hij ziet de bui al hangen. Hij ziet nog maar één uitweg en dat is de overwinning. Ondanks zijn hoge leeftijd, hij is zesenveertig, wat voor die tijd oud is, trekt Napoleon op 12 juni 1815 naar België, waar de beslissende slag geleverd zal worden.
