Farah & Reza

Zeer ongebruikelijk was het, aan het einde van de jaren '50, dat een Perzisch meisje toestemming van haar familie krijgt om in Parijs architectuur te studeren. Maar Farah Diba weet haar moeder en haar ooms over te halen naar de universiteit te mogen in de Franse hoofdstad. Ze komt uit de betere Perzische kringen en is door haar moeder streng naar de Perzische tradities opgevoed. Haar vader is overleden toen zij negen was, dus hebben ook haar ooms veel invloed. Farah is echter hun oogappel. Ze is een keurig meisje dat zich in Frankrijk vast geen rare fratsen in het hoofd zal halen, zo menen zij. En zo wandelt de jonge vrouw op die oktober-namiddag in 1957 met een licht hart naar de Perzische ambassade.

Er is een feestje ter ere van het bezoek van de Sjah en zij is uitgenodigd. Door toeval. De broer van haar vader heeft connecties aan het Perzische hof. Hij heeft de uitnodiging voor zijn nichtje weten te bemachtigen. Het leek hem een goede gelegenheid voor haar met landgenoten in contact te komen. Hij heeft dan natuurlijk geen enkel vermoeden hoe innig dat contact zal gaan. Op het moment dat Farah op de grote getraliede ambassadedeur klopt zal haar leven voor altijd een sprookjesachtige wending nemen. De serieuze studente zal voorgoed veranderen in een koningin, die zowel intens geliefd als diep gehaat wordt door haar volk.

De 38-jarige sjah is als door de bliksem getroffen als hij zijn oog op het 19-jarige meisje laat vallen. 'Haar glimlach zorgde ervoor dat de wereld even stilstond', vertelt hij later aan vrienden. Mohammed Reza Pahlavi heeft dan al twee huwelijken achter de rug, die beiden veel weg hadden van een nationale ramp. Zijn eerste vrouw, het nichtje van koning Farouk van Egypte, heeft hem een prachtige dochter gegeven. De sjah weet echter dat hij niets aan dochters heeft om zijn wankele troon te kunnen vererven. Hoe onstabiel die troon is, heeft hij als geen ander aan den lijve meegemaakt toen hij in 1941 zijn vader door de Engelsen en Russen gedwongen werd af te treden.

Mohammed studeerde toen nog in Zwitserland en moest hals over kop vertrekken om het failliete land van zijn vader over te nemen. Plechtig beloofde hij het volk er voor te zorgen dat Perzië de parel van het Midden-Oosten zou worden. Een land met een bloeiende economie en goede infrastructuur naar westers voorbeeld. Het zou een verklaring zijn die hem 38 jaar later zelf zijn positie zal kosten.

Zover is het echter nog niet als hij op die receptie in Parijs oog in oog staat met Farah Diba. Hij is op zoek naar een vrouw die hem een zoon kan schenken. Zijn land heeft dringend een troonopvolger nodig, want met hem houdt de lijn van de Pahlavi's op. Van zijn tweede vrouw heeft hij helemaal geen kinderen mogen krijgen en voor de Perzische wet was dat reden genoeg om van haar te scheiden. Inmiddels is hij tegen de veertig en ziet voor zijn ogen een meisje met het uiterlijk van een betoverende en mysterieuze Perzische prinses. 'Ik ben niet alleen uit dynastieke overwegingen met haar getrouwd; zal hij later zeggen over de vrouw de vrouw die zijn hart betoverd heeft. 'Ik ben om humanitaire redenen met haar getrouwd'.

Mohammed Reza nodigt Farah uit "n kopje Arabische koffie' met hem te drinken en zij gaat gretig op zijn invitatie in. Het zal het begin zijn van een lange periode waarin de twee elkaar steeds beter leren kennen. Het begin van een innige liefde die tot aan zijn dood zal duren. Farah onderbreekt haar studie om meer tijd met haar grote liefde te kunnen doorbrengen. Ze is nog jong, maar vanaf dat eerste moment herkent hij in haar de vrouw naar wie hij zo lang op zoek is geweest. Voordat hij echter romantisch op zijn knieën om haar hand vraagt moet Farah vele vernederende medische tests en keuringen ondergaan.

Dit keer wil Mohammed Reza namelijk de absolute zeker hebben dat zijn toekomstige derde vrouw eindelijk de troonopvolger zal schenken waar zijn onderdanen al zo lang op hebben gewacht. Twee jaar later is het dan zover, en wordt Farah Diba gekroond tot keizerin. Ze wordt de First Lady van het toenmalige Perzië, met alle daarbij komende verantwoordelijkheden. En als ze weer een jaar later het leven schenkt aan een gezonde zoon is het hele land uitzinnig van vreugde. Terwijl ze naar het ziekenhuis gereden wordt voor de bevalling, zijn de straten bekleed met dikke Perzische tapijten. Honderden geweerschoten worden afgevuurd als blijk dat de sjah en de koningin een jongetje hebben gekregen.

'Het nieuws reisde naar alle vier de uithoeken van de aarde; vertelt Farah haar zoon later. 'Er was een explosie van vreugde in de straten van het land. Ik voelde de zwaarte van de bevoorrechte positie de moeder te mogen zijn van een kind dat met God's hulp de keizerlijke kroon zou dragen.

Zo ver zou het echter nooit komen. Want ondanks de vele veranderingen die, mede dankzij Farah's tomeloze inzet, van Perzië een land maakten dat niet langer weg te denken is, begint er een groeiende ontevredenheid bij het volk de kop op te steken. De spilzucht van de koninklijke familie is een doorn in het oog van de grote groep armen en minder bedeelden. Extreme moslims grijpen de gelegenheid handig aan door op de traditionele sentimenten in te spelen. En er breken studentenonlusten uit, die hardhandig worden neergeslagen. Maar al snel is het de sjah duidelijk dat deze revolutie niet te bedwingen is. Samen met zijn vrouw vlucht hij aan het einde van de jaren '70 het land uit.

Het zou het begin van een zwerftocht zijn die voor Farah tot op de dag van vandaag duurt. Zwaar onder de kalmeringsmiddelen en met rood omrande ogen van de vele tranen staat ze aan de zijde van haar man op het vliegveld van Teheran. Ze heeft slechts een handtasje met persoonlijke bezittingen kunnen meeneemen. Een paar uur later landen beiden in de Egyptische hoofdstad Cairo. President Sadat verwelkomt hen warm en hartelijk, maar ook hij kan het zich niet veroorloven de hele fundamentalistische Arabische wereld tegen zich te krijgen. Mohammed Reza Sjah, zoals hij in het toenmalige Perzië in een andere tijd werd genoemd, is dan al doodziek. Zijn lichaam wordt verteerd door lymfe-kanker en hij heeft dringend medische hulp nodig.

Maar oud-bondgenoot Amerika wil hen niet hebben, en in Panama kunnen ze onder strikte voorwaarden slechts enkele maanden blijven. Het is een vernederende zwerftocht over de gehele aarde, waar ze door groeiende onlusten in hun eigen land nergens welkom zijn. Ayatollah Khomeini heeft inmiddels de macht overgenomen en gedreigd elk land of mens te zullen vernietigen die hulp verleent aan de koninklijke familie.

'We werden van land naar land gestuurd en geaccepteerd of geweigerd niet naar gelang de economische en politieke belangen; vertelt de voormalige koningin over die periode. 'Het was alsof we op een vlot op de oceaan dreven zonder haven om aan te meren. Ballingschap is weg zijn van alles wat bekend voor je is. Een heel verdrietig en onaangenaam gevoel om niet langer ergens thuis te horen'.

De Sjah wordt steeds zieker en krijgt niet op tijd de medische hulp die hij zo hard nodig heeft. Het is Farah die dan haar werkelijke kracht en waardigheid laat zien. Haar tranen zijn inmiddels al lang uitgedroogd als ze als een rots in de branding naast haar man staat. Haar liefde voor hem sleept hem en haar er doorheen. En zelfs als hij een jaar later in Egypte bezwijkt aan zijn verwoestende ziekte is Farah sterk. Ze heeft hem een belofte gedaan die ze de rest van haar leven zal houden. Ze zal alles doen om te zorgen dat hun oudste zoon Reza op een dag, die door Allah zelf gekust is, als de derde Sjah van Iran de pauwentroon zal betreden. Want net als de geboorte van haar oudste zoon is de liefde van Farah Diba voor haar man eentje die tot alle vier de windhoeken van de aarde gaat.