Koning en Keizerrijken Koning en Keizerrijken 
Anna van Kleef: Biografie (1515-1557) |
De wereld waarin Anna opgroeide had slechts de schijn van vrede. De paus heerste in Rome nog over een ongebroken christendom, maar dat veranderde toen Maarten Luther in 1517 zijn beroemde 95 stellingen aan de deur van de slotkerk in Wittenberg hamerde! Daarmee begon de Hervorming, die verstrekkende gevolgen zou hebben.
Toen haar vader de zijde van de protestanten koos, was Anna nog te jong om zich voor diens godsdienstpolitiek te interesseren. Haar opvoeding was er vooral op gericht een degelijke huisvrouw van haar te maken, die een hofhouding kon bestieren.
Anna moet graag op de Zwaneburcht te Kleef hebben vertoefd, een van de reisedities van de familie. Vanaf de toren, bekroond door de zwaan die in de sagen van het hertogdom een sierlijke rol speelt, zag ze uit over de rijnvallei en de beboste heuvels.
Na de dood van haar vader in 1539 volgde Anna's nerveuse broer Willem hem op. Met haar aangeboren rust nam Anna aan het hof vele taken over. Ze maakte zich onmisbaar voor haar moeder en jongere zuster Amelia.
Op een dag werd het hertogelijke hof echter opgeschrikt door de mededeling dat Hendrik VIII, koning van Engeland, zijn hofschilder Hans Holbein naar het hertogdom had gestuurd om de twee huwbare zusters van de hertog te portretteren. Een van hen hoopte hij te trouwen.
Anna was nuchter van aard. Ze trok zich weinig aan van de opwinding die de hofschilder teweegbracht. Gehoorzaam hulde ze zich in haar pronkgewaad van stug, donkerrood fluweel, met bijpassende juwelen en een met parels bestrikt hoofdkapje. Ze legde haar handen huiselijk in elkaar en liet Hans Holstein toe tot haar vertrekken. zodra hij Anna zag, raakte hij van zijn stuk.
De Kleefse was plomp, had een door pokken geschonden huid en een grote neus. Als hij haar schilderde zoals ze was, zou Hendrik VIII razend op hem worden. Hoe kon hij deze gevaarlijke situatie omzeilen? Al pratend maakte Holbein enkele schetsen van Anna.
Haar vriendelijke houding deed hem haar uiterlijk spoedig vergeten Hij portretteerde haar zodanig, dat het de lengte van haar neus flatteerde. Het grote portret was sneller klaar dan hij gedacht had. Holbein was na zozeer geboeid door Anna's persoonlijkheid, dat hij voor zijn plezier nog een miniatuur op papier van haar schilderde. Hij plaatste Anna tegen een stralende blauwe achtergrond en bracht de driehoekige vorm van haar kapje in evenwicht met die van haar halsuitsnijding. Holbein lijmde het ronde miniatuur op een in vorm geknipte speelkaart en legde het in een ivoren doosje, waarvan het deksel versierd was met een Tudor-roos. Dit geschenk zond hij naar Engeland.
Hendrik VIII had van zijn kanselier Cromwell gehoord dat Anna een schoonheid was. En toen hij het doosje opende, gleed er een glimlach over zijn gezicht: het meesterwerkje trof hem diep. Cromwell, die een politieke band met de Duitse protestanten voor Engeland noodzakelijk achtte, prees Anna's kwaliteiten uitvoerig. De koning besloot niet verder te zoeken: Anna van Kleef zou zijn vierde bruid worden en stiefmoeder van zijn kinderen Mary, Elizabeth en Edward.
Aan de Nederrijn word het nieuws met gemengde gevoelens ontvangen. Sommigen jammerden dat de koning van Engeland een monster was, die zijn eerste vrouw had laten vergiftigen, de tweede naar het schavot had gezonden en de derde door verwaarlozing had doen sterven in het kraambed. Anna van Kleef was de enige die nuchter bleef. Haar gebrek aan fantasie was haar redding. Ze nam afscheid van de Nederrijn en aanvaarde de lange reis naar het rijk van Hendrik VIII.
De streek tussen het Habsburgse keizerrijk en de lage landen heeft tijdens de Tachtigjarige Oorlog zwaar te lijden gehad. Protestanten en katholieken bestreden elkaar op leven en dood. Doortrekkende huursoldaten richtten verwoestingen aan.
Pas in 1648, bij het sluiten van de Vrede van Munster-precies 356 jaar geleden-kwam er rust in de prachtige landstreek. De graven en hertogen keerden terug naar hun burchten en begonnen aan de wederopbouw. In de meest westelijke hoek van het nu zo vredige Munsterstad ligt de voormalige heerlijkheid Anholt. De Wassenburg hier maakte op de huidige bezoekers een sprookjesachtige indruk.
De ronde 12de-eeuwse toren verheft zich met zijn twee meter dikke muren boven het onvankelijke wooncomplex. Sinds het sluiten van de vrede verloor de burcht zijn defensieve karakter. Er werden luxueuze woonvleugels gebouwd, die zich helder weerspiegelen in de brede slotgracht. Het domein van de vorsten van Anholt wekt altijd weer verbazing en bewondering.
De burcht bezit niet alleen een fraaie collectie wandtapijten, porselein en Boulle-meubelen, maar ook een kostbare bibliotheek en een interessante portretgallerij, waar we tal van bekende namen tegenkomen, zoals Nassau, Bronckhorst, Batenburg en Brederode. De zalen bieden een prachtig zicht op de omringde stijltuinen.
Hoogtepunt van het bezoek is de schilderijenzaal, waar werken hangen van grote Hollandse meesters, Rembrandt, Moreelse, Honthorst en Terborch. In de voormalige Rijn zijn een luxieus hotel en een restaurant gevestigd, met een terras aan de slotgracht. Hiervandaan is het niet ver naar Kleef, waar de bevriende hertogelijke familie resideerde. Het hele gebied wordt beheerst door de machtige hoofdstroom de Rijn. Het sprookje van de zwaneridders herleeft als in de verte een berg verrijst, bekroond door het silhouet van de zwanetoren.
De historie van Kleef is nauw verbonden met de geschiedenis van ons land. In 1647 wordt Johan Maurits van Nassau Siegen aangesteld als Stadhouder van het door oorlog en pest geteisterde gebied en verrichtte daar in korte tijd wonderen. Pieter Post, die eerder voor hem het Mauritshuis in 'S-chravenhage bouwde, ontwierp zijn paleis. Zijn beroemd geworden tuinen, die in de afgelopen jaren met veel zorg werden hersteld, vormen nog altijd de trots van Kleef.
In 1834, op de hoogtepunt van de Romantiek, arriveerde in Kleef de Nederlandse landschapsschilder B.C Koekoek, die in het oude hart een waar stadspaleis liet bouwen-het is thans een aan de schildersfamilie Koekoek gewijd museum. Kleef kwam bij de beau Monde in trek toen het z'n geneeskrachtige bronnen ging exploiteren.
In 1846 werd het Kurhaus geopend, dat in 1997 werd gerestaureerd en nu fungeert al museum van moderne kunst. Maar wie de berg beklimt om de Zwanetoren te bezoeken in de hoop daar herinneringen te vinden aan Anna van Kleef, keert teleurgesteld terug: het is nu een geologisch museum. In de nabije St. Maria Himmelfahrtkirche bevinden zich wel de graftombes van de hertogen van Kleef, maar Anna's graf is daar niet bij.
Toen Anna van Kleef in januari 1540 oog in oog kwam te staan met Hendrik VIII deed de koning geen enkele moeite zijn afkeer van haar uiterlijk te verbergen. Hij was zo grof haar een 'Vlaamse Merrie' te noemen en schold op haar afschuwelijke kleren. Cromwell, die dit huwelijk op zijn geweten had, werd in de Tower opgesloten en later onthoofd. Iedereen was bezorgd over het lot van de Kleefse bruid, die na haar huwelijksnacht nog maagd was en het in daarop volgende maanden ook zou blijven. Ze maakte geen bezwaar toen de koning haar verzocht om te scheiden. Hendrik hertrouwde nog datzelfde jaar met de jonge, frele hofdame Catherine Howard.
Anna kreeg een ruim jaarinkomen, twee paleizen en een royale hofhouding. Ze had geen reden om jaloers te zijn op Catherine Howard, zeker niet toen deze op beschuldiging van overspel in 1552 werd onthoofd... Anna overleefde bijna alle hoofdrolspelers uit het drama van de Engelse monarchie.
In 1557 overleed ze in Chelsea, 41 jaar oud.
Ze werd begraven in Westminster Abbey, vlakbij het hoofdaltaar, waar het wapen van Kleef haar tombe siert.
Ze maakte zich tijdens de zeventien jaar van haar Engelse verblijf zeer geliefd door als een moeder te zijn voor de protestantse prinses Elizabeth, die na haar troonbestijging in 1558 met genegenheid kon terugdenken aan de wijze levenslessen van haar Duitse stiefmoeder.
